نشانی: تهران، خیابان استاد مطهری، خیابان فجر (جم سابق)، کوچه نظری، پلاک 4
کدپستی: 48161-15887
تلفن: 88814288
دورنگار: 88841448
پست الکترونیک:
info@paymanonline.com
نقل مطالب فصلنامۀ پیمان تنها پس از هماهنگی با مسئولان فصلنامه، با ذکر کامل منبع (به صورت لینک کامل و ذکر نام مؤلف) و بدون هرگونه دخل و تصرف میسر است.

بنای یادبود شهیدان نژادکشی ارمنیان

نویسنده: ادوارد هاروتونیان

بنای یادبود شهیدان و قربانبان نژاد کشی ارمنیان، در همۀ کشورهایی که ارمنیان بازمانده از این فاجعۀ عظیم انسانی ‏سکونت دارند و در بسیاری از جوامع ارمنیان دیگر کشورها،  بر پا شده است. مهم ترین این بناها مجتمع یادبود نژادکشی ‏در ایروان است که بر فراز تپه ای ساخته شده و شامل بنای یادبود، موزه و مرکز بررسی های اسناد  نژادکشی، دیوارۀ ‏یادبود فعالان و مدافعان حقوق ارمنیان در جهان، چلیپاسنگ های یادبود کشتارهای سومگائیت و باکو و بیشه ای است که ‏یادگار بازدید شخصیت های روحانی، سیاسی، علمی و هنری از این مجتمع است و درختان آن به دست بازدیدکنندگان ‏کاشته شده است.‏

در ایران بناهای یادبود شهیدان نژادکشی ارمنیان در تهران، اصفهان، شاهین شهر، تبریز، ارومیه، اراک، اهواز و آبادان ‏ساخته شده اند.

 

Click to enlarge
بنای یادبود شهیدان نژادکشی ارمنیان در محوطۀ کلیسای سرکیس مقدس تهران

 

بنای اصلی یادبود شهیدان نژاد کشی در تهران، در محوطۀ کلیسای سرکیس مقدس، مجاور ضلع شرقی محوطۀ ‏بین کلیسا و ساختمان اداری خلیفه گری بر پا شده است. دو بنای یادبود دیگر نیزدر محوطۀ کلیساهای گریگور مقدس و ‏تارگمانچاتس، در محله های مجیدیه و وحیدیه، ساخته شده اند که جنبۀ محله ای دارند. هر سال در 24 آوریل، سالروز یادبود شهیدان نژادكشی 1915م، بنای یادبود شهیدان غرق گل می شود و نمایندگان ‏انجمن ها، مدارس، نهادهای مذهبی و اداری و هزاران تن از ارمنیان تهران، از كوچك و بزرگ، با اجتماع در برابر این بنا ‏طی مراسمی یاد 5/1 میلیون شهید ارمنی را گرامی می دارند و نسبت به آنان ادای احترام می كنند.

Click to enlarge
سنگ مزار اسقف اعظم آرداک مانوکیان

در كنار بنای یادبود شهیدان، در محوطۀ كلیسای سركیس مقدس، قبر خلیفۀ فقید اسقف اعظم آرداك مانوكیان (1931ـ ‏‏1999م) قراردارد. ایشان از 1961  ـ 1999م رهبری دینی و  تصدی امور خلیفه گری ارمنیان تهران و شمال ایـران را بر ‏عهده داشتنــد و كلیسـای سركـیس مقــدس، ساختمـان خلیــفه گری و بنـای یادبود شهیدان نژادكشی در دورۀ ایشان احداث ‏شده اند.

بنای یادبود شهیدان کلیسای سرکیس مقدس از سنگ مرمر سفید ساخته شده و بلندی آن 50/3 متر است که بر پایه ای از ‏همان سنگ به ابعاد 77×162و بلندی 82 سانتی متر قرار گرفته. روی پایه کتیبه ای به پهنای 77 و بلندی 66  سانتی متردیده می شود که بر روی آن به خط نستعلیق فارسی و زیر آن به ارمنی نوشته شده است: «یادبود شهدای ارامنه». زیر این نوشته به زبان ارمنی «24 ‏آوریل 1915» و زیر آن، با خطی ریزتر و به ارمنی آمده است: «این بنای یادبود به هزینۀ آرسِن دِر هاکوبیان‏ به یادبود والدین او، گریگور و ماشینکا، ساخته شده است». در وسط کتیبه نقش برجسته ای دایره شکل به قطر17 سانتی متر با خطوط ‏شعاعی خمیده جای گرفته که نماد استمرار و پایندگی است. در دو طرف کتیبه نقش برجستۀ درخت که نماد زندگی است ‏و در بالای آن نیز  زنجیری سنگی به صورت افقی با 12 حلقه به نشانۀ همبستگی دیده می شود.‏

بر روی پایه، سکویی سنگی به ابعاد 61 × 146و بلندی 11 سانتی متر بنا شده و بر روی آن عقابی با بال های گشوده، که نماد ‏آزادگی است، ایستاده و بال هایش بر دو چلیپاسنگ، هر یک به ابعاد 60×143 سانتی متر و ضخامت 20 سانتی متر، به فاصلۀ 18 سانتی متر از ‏یکدیگر، تکیه داده است. چلیپاسنگ ها دارای حاشیه ای تزیینی  اند و برگ های درخت زندگی، از پای صلیب ها به سمت بالا ‏کشیده شده اند. ‏

Click to enlarge
جزئیات بنای یادبود شهیدان نژادکشی

در پشت دو چلیپاسنگ و در وسط آنها، تخته سنگ دیگری سر بر کشیده که در بالا جناغی شکل است. پهنای آن 74 ‏سانتی متر و بلندی آن از بالای چلیپاسنگ ها 90 سانتی متر در دو طرف و 112 سانتی متر در وسط است و با چلیپاسنگ ‏ها مجموعۀ سه گانه ای را می سازد که نماد تثلیث است.‏

از میان دو چلیپاسنگ درخت زندگی، سربرکشیده و برگ های آن بر تخته سنگ میانی گسترده شده است. ساقۀ درخت زندگی، کشیده و نوک تیز، در عین حال به شکل ‏شمشیر بر کشیده ای است که از میان چلیپاسنگ ها برخاسته و نشانۀ ایستادگی و پیکار است. بر بالای سنگ میانی نقش ‏بزرگ خورشید به قطر 35 سانتی متر جای گرفته که نماد آزادی و عدالت است است. ‏

 

در جلوی بنای یادبود هفت قطعه سنگ به درازای 140 و پهنای 26 ـ 55  سانتی متر به صورت شعاعی با شیب اندک به ‏سمت جلو در زمینۀ نیم دایره ای پوشیده از گل و سبزه درکنار هم و با فاصله چیده شده که نماد سنگ های مزار است و روی هر یک نقش ‏برجستۀ نماد پایندگی به قطر 20 سانتی متر قرار گرفته است.‏در جلوی سنگ مزار میانی آتشدانی سنگی برای سوزاندن ‏کندر جای گرفته است. در پشت بنای یادبود و به فاصلۀ 5/1 متر از آن دیواره ای منحنی از سنگ تراورتن صورتی به درازای 9 ‏متر و بلندی 60/1 متر ساخته شده و شکل خمیدۀ آن دربرگیرندۀ بنای یادبود است. بر روی  این دیواره در یک سمت ‏شمشیری برکشیده با زمینه ای از شاخه ها و برگ های رز نقش شده است. شاخه های رز به بالا و به سمت دیگر دیواره که ‏نماد برجستۀ پایندگی به قطر 55 سانتی متر بر روی آن نقش شده کشیده می شوند.‏دربالای دیواره زنجیرۀ بافته شدۀ سنگی به ‏صورت افقی نقش شده است.

 

Click to enlarge
نمای کلی از بنای یادبود نژادکشی

 

بنای یادبود شهیدان نژادکشی ارمنیان، با طرحی مرکب از سه قطعه سنگ، در نگاه اول نماد باور دینی ارمنیان است، باوری که ‏برای صیانت از آن ملتی رهسپار قتل گاه شد.  نقش صلیب روی چلیپاسنگ ها نماد رستاخیز مسیح و نشانگر شهادت و ‏خیزش است و چنانکه مسیح از مردگان برخاست، ملت ارمنی نیز با وجود کشتارها، آوارگی و پراکندگی توانست باز سر بر ‏افرازد و حکومت مستقل ارمنستان را، پس از تحمل چندین قرن سلطۀ بیگانگان، در 1918م بنا نهد. دیگر نقش های رویۀ ‏بنای یادبود در مجموع بیانگر روحیۀ آزادی خواهی، پایداری، پایبندی به دین و ایمان و اعتقاد به پیروزی حق و حقیقت ‏هستند. ‏

بنای یادبود شهیدان در 13 اردیبهشت 1352ش /3 مه 1973م در پنجاه و هشتمین سالگرد نژادکشی ارمنیان رونمایی شد. ‏در این مراسم عالی جناب خورِن اول، جاثلیق حوزۀ دینی کیلیکیه (سیلیسی) مستقر در لبنان،حضور داشتند و ‏مراسم رونمایی با دعای تبرک و سخنان ایشان برگزار شد. در این مراسم، نخست آرسن دِر هاکوبیان، نیکوکاری كه هزینۀ ‏بنا را تقبل كرده بود، از بنای یادبود پرده برداری کرد و سپس، اسقف اعظم آرداک مانوکیان، خلیفۀ وقت، سخنان مبسوطی ‏ایراد کردند. همچنین، دکتر اونیک ساهاکیان و نورایر پاهلاوونی به نمایندگی از سوی شورای خلیفه گری بیاناتی اظهار ‏داشتند. در این مراسم چندین هزارتن از ارمنیان تهران، جوانان و دانش آموزان حضور داشتند. ‏

ساخت بنای یادبود نژادكشی همزمان با احداث كلیسا و ساختمان خلیفه گری و رونمایی آن چهار روز پس از گشایش ‏كلیسا صورت گرفته است. از این رو احتمال می رود که طراحی این بنای یادبود را نیز اوژن آفتاندیلیانس، مهندس معمار ‏طراح مجتمع كلیسا و خلیفه گری، بر عهده داشته و یا در طراحی آن مشاركت كرده باشد. ساخت تندیس عقاب پرگشوده ‏در بنای یادبود كار پیكرتراش هنرمند، بانو اِما آبراهامیان، بوده است.‏

دیوارۀ پشت و سنگ های مزار در دهۀ 1360ش، در پی مسابقه ای که شورای خلیفه گری برای طرح توسعۀ بنای یادبود ‏اولیه اعلام کرده بود، به بنای موجود افزوده شد که طرح آن از مهندس معمار واهیک شامیرزایان است.‏ 




نقل مطالب فصلنامۀ پیمان تنها پس از هماهنگی با مسئولان فصلنامه، با ذکر کامل منبع (به صورت لینک کامل و ذکر نام مؤلف) و بدون هرگونه دخل و تصرف میسر است.
Copyright © 2008-2014 Payman Cultural Quarterly Journal | Design and Developed by Narek Hartunian & Narbeh Bedrosian
تعداد بازدید: 63093