نشانی: تهران، خیابان استاد مطهری، خیابان فجر (جم سابق)، کوچه نظری، پلاک 4
کدپستی: 48161-15887
تلفن: 88814288
دورنگار: 88841448
پست الکترونیک:
info@paymanonline.com
نقل مطالب فصلنامۀ پیمان تنها پس از هماهنگی با مسئولان فصلنامه، با ذکر کامل منبع (به صورت لینک کامل و ذکر نام مؤلف) و بدون هرگونه دخل و تصرف میسر است.

قالی یتیمان ارمنی[1]‏

نویسنده: رافی آراکلیانس

  

 مادامی كه تركیه به نژادكشی ارمنیان در 1915م اعتراف نكرده و دولت امریكا[2] آمادگی لازم را به دست نیاورده است تا با قبول آن حقیقت آشكار هم پیمان سیاسی خود را برنجاند، هیچ كس قالی یتیمان ارمنی را نخواهد دید.

 

 

Click to enlarge
یاکوپ كونتسلر (1871 ـ 1949م)  

یاكوپ كونتسلر،[3] داروساز، جراح و مددكار اجتماعی اهل سوئیس از اتباع بیگانه ای است كه طی 1915 ـ 1917م، در قلمرو امپراتوری عثمانی، از نزدیك شاهد كشتار ارمنیان[4] به دست سربازان و مزدوران حکومت عثمانی بوده و شرح كامل آنچه را كه دیده دركتابی با عنوان سرزمین خون و اشك در 1921م به چاپ رسانده است.

شهادت عینی و راستین یاکوپ كونتسلر در ثبت وقایع دهشتناك 1915م نه تنها نقشی مهم در اثبات حقانیت ارمنیان جهان برای احقاق حقوقشان به منظور التیام زخم های اجتماعی حاصل از اولین نژادكشی قرن بیستم داشته بلكه اقدامات انسان دوستانۀ او هیچ گاه از حافظۀ ملت ستمدیدۀ ارمنی محو نشده و نخواهد شد.

ارمنیان یاکوپ كونتسلر را برای فداكاری هایش در حمایت از کودکان ارمنی ای که به دلیل جنایت های ترک ها یتیم شده بودند «پدر یتیمان ارمنی» نام نهاده اند.

دكتر كونتسلر و همسرش، الیزابت، كه در بیمارستان خود درشهر اورفا[5]به مداوای بیماران مسیحی و مسلمان مشغول بودند، با بذل همتی فراموش نشدنی و قبول خطرات بسیار موفق شدند كه هشت هزار طفل معصوم را از میان صد ها هزار كودك و نوجوان یتیم و بی خانمان ارمنی از كشتارگاه های تركیه و مسیرهای مرگ جمع آوری و در مجتمع درمانی خود نگهداری کنند.

یاکوپ و الیزابت كونتسلر، پس از تعطیل کردن بیمارستان خود در 1922م، انبوه یتیمان را به سلامت به سوریه(لبنان كنونی) منتقل و در یتیم خانه ای كه خود تأسیس كرده بودند اسكان دادند.

 

Click to enlarge
گروهي ازدختران جوان بازمانده از اولين نژادكشي بزرگ قرن بيستم میلادی، امپراتوري عثماني، اورفا، 1919م 

 

Click to enlarge
   هنري مورگنتاوو  

ساخت یتیم خانۀ دكتر كونتسلر از برنامه های كمیتۀ امریكایی امداد شرق نزدیك (ان ای آر)[6]بود كه در پی درخواست هنری مورگنتاوو،[7] سفیر امریكا در استانبول و كمك بی شائبۀ مالی و حمایت انسان دوستانۀ دولت امریكا تشکیل شده بوده است.

یاکوپ كونتسلر اصرار داشت محلی برای زندگی ایمن دختران نوجوان یتیم ارمنی، كه برای ادامۀ زندگی در بهترین شرایط چاره ای جز بردگی و خدمتكاری در خانه های عرب ها و ترك ها نداشتند، به وجود آورد.

یتیم خانۀ دكتر كونتسلر ـ در قریۀ غزیر[8]در 27 كیلومتری شمال بیروت و حدوداً، دویست كیلومتری غرب دمشق ـ نه تنها سقفی برای دختران بی پناه بلكه مركزی برای كسب تحصیلات مقدماتی و آشنایی با حرفه های گوناگون بود.

در یكی از همین كارگاه های حرفه ای یتیم خانۀ غزیر، چهارصد نفر از دختران نوجوان ارمنی، به تشویق كونتسلر و به پاس كمك های بی دریغ دولت امریكا در حمایت از یتیم خانه، در نوبت های شبانه روزی اقدام به بافت قالی ای كردند كه قرار بود پس از اتمام به ملت امریكا تقدیم شود.

انگشتان ظریف چهارصد دختر یتیم ارمنی طی ده ماه كار مستمر 266،404،4 بار گره بر تار های قالی زدند تا نقش هایی از گل و گیاه و حیوانات خیالی باغ عدن را بر پود آن بیافرینند. فكر كونتسلر، معلمان و طراحان به بار نشسته بود؛ نقش های زیبا و رؤیایی، كار هماهنگ و هدف دار و نیت خیر این کار، که همانا سپاسگزاری بود، می بایست آرامش، خودباوری و حس پیروزی خوبی ها را بر بدی ها به ذهن آغشته به درد و خون و مرگ دختركان بازگردانده باشد.

ارمنیان جهان هنوز هم دكتر یاکوپ كونتسلر را «پدر یتیمان ارمنی» می دانند. در مراسمی ویژه ای كه در 2008م درحضور بازماندگان یاكوپ كونتسلر در ایروان برگزار شد. مشتی خاك، كه از آرامگاه ابدی «پدر یتیمان ارمنی» در بیروت آورده شده بود، در محل یاد بود دائمی نژادكشی ارمنیان در ایروان به خاك سپرده شد.

قالی دستباف غزیر، كه بعد ها به قالی یتیمان ارمنی معروف شد، طی ماه ها كار نوبتی دختران یتیم خانۀ كونتسلر در 1924 و 1925م بافته و در پایان 1925م، به دست خود كونتسلر به امریكا فرستاده شد تا به كلوین كولیج،[9] سی امین رئیس جمهور امریكا، اهدا شود.

 

Click to enlargeClick to enlarge
باقي ماندة يتيم خانة غزير، بيروت، 2012م (عكس از ميساك كلشيان)

دختران یتیم ارمنی در فاصلۀ 1923 ـ 1929م موفق به بافتن 3,240قالی شدند که همگی برای تأمین نیازهای یتیم خانه  به فروش می رسید

 

Click to enlarge
    نقش هاي طرح مياني قالي يتيمان ارمنی                        

كولیج، در سخنرانی كوتاهی در 4 دسامبر 1925م، در مراسم دریافت قالی، در پاسخ به دكتر جان فینلی،[10] رئیس كمیتۀ امریكایی امداد شرق نزدیك (ان ای آر) و سردبیر مجلۀ نیویورك تایمز، كه هنگام رونمایی قالی یتیمان ارمنی در كاخ سفید گفته بود هر گره این قالی دستباف نمایشگر یكی از همبستگی های قلبی ناگسستنی دختران بافندۀ آن با ملت امریكاست، اعلام كرد:

«قالی بسیار زیبایی كه دستباف بچه های ارمنی یتیم خانۀ غزیر در لبنان است دریافت شد. این هدیۀ گران بها را در مقام سپاس برای آنچه كه ما توانستیم برای آن ها انجام دهیم دریافت می کنیم و آن را به منزلۀ نیت پاك و خوب آن ها نسبت به ملت ایالات متحدۀ امریكا می دانم. این قالی جایی پر ارج در كاخ سفید خواهد داشت تا یادآور همزیستی خوب مردمان روی كرۀ خاكی باشد».

Click to enlarge

 دختران یتیم  ارمنی در کنار قالی بافته شده،

پشت بام یتیم خانة غزیر    

كولیج فرش نفیس یتیمان ارمنی را تا 1928م، یعنی تا پایان دورۀ ریاست جمهوری خود، در اتاق آبی كاخ سفید نگه داشت و پس از پایان دورۀ ریاستش آن را به خانۀ خود برد.

وارثان رئیس جمهور فقید، در 1985م، قالی را به كاخ سفید برگرداندند و تنها یك بار در 1995م در معرض دید عموم قرار گرفت و پس از آن در انبار كاخ سفید و دور از انظار نگهداری شد.

 حكایت قالی غزیر بار دیگر در 20 اكتبر 2013م، هنگام رونمایی كتاب رئیس جمهور كلوین كولیج و قالی یتیمان ارمنی، نوشتۀ دكتر هاکوپ مارتین درانیان،[11] بازگویی شد و باز هم مورد انتقاد محافل سیاسی و فرهنگی قرار گرفت. همه امید داشتند كه قالی یتیمان ارمنی سرانجام پس از بیست سال زندگی مخفیانه از انبار كاخ سفید بیرون آید و نیمی از یک روز هم كه شده در طی رونمایی ازكتاب درانیان، در مجتمع تحقیقاتی و موزۀ اسمیتسونیان[12] در واشنگتن، پایتخت ایالات متحدۀ امریكا، در معرض دید مشتاقان قرار گیرد.

اما با وجود موافقت ضمنی ویلیام آلمان،[13] مدیر هنری كاخ سفید، در 12 سپتامبر 2013م نامۀ كوتاهی به مضمون زیر خطاب به برگزاركنندگان برنامه از مدیر كاخ سفید دریافت شد:

« قالی غزیر جزئی از دارایی های دولت امریكا و نمایشگر روابط گرم و صمیمی بین دو ملت ارمنی و امریكایی است و مدیریت كاخ سفید سپردن آن را به موزه در این برهه از زمان به صلاح نمی داند».

پا در میانی جان ای. هِفِرن،[14] سفیر امریكا در ایروان و آدام شیف،[15] نمایندۀ دموکرات و 31 نمایندۀ دیگر مجلس امریكا هم نتوانست به پاسخی منطقی، قابل قبول و منطبق بر روابط سالم اجتماعی دست یابد.

 

Click to enlargeClick to enlarge
كلوين كوليج (نفر دوم از چپ) و هنري اج. فينلي (نفر اول از سمت چپ) روی جلد و پشت جلد كتاب رئيس جمهور كلوين كوليج و قالي يتيمان ارمني

 

گویا روابط سیاسی برتری محسوسی بر منطق و روابط اجتماعی دارد.

برای همگان آشكار و مبرهن است كه تصمیم كاخ سفید مبنی بر مخفی نگه داشتن قالی یتیمان ارمنی، صرفاً گویای تمکین دولت امریكا در برابر دولت تركیه و ترس دولت تركیه از آشکار شدن مدركی دیگر در برابر دید جهانیان و آگاهی آنان از جنایت اسلافشان است.     

 

پی نوشت  ها:

 قالی یتیمان ارمنی در منطقۀ غزیر، در شمال بیروت، در یتیم خانه ای به همین نام بافته شد و به همین دلیل از آن با عنوان قالی غزیر نیز نام می برند.

2ـ  ایالات متحدۀ امریكا از جمله كشور هایی است كه وقوع نژادكشی ارمنیان را به دست تركیۀ عثمانی به رسمیت نشناخته است با وجود احتراز دولت فدرال امریكا از قبول واقعیت، تعداد 42 ایالت از پنجاه ایالت این کشور و مجلس نمایندگان امریکا در 2010م كشتار ارمنیان در 1915م را رسماً به عنوان نژادكشی شناخته اند.

Jacob Kunzler

(تولد: هوندوویل سوئیس،1871م ـ وفات: بیروت لبنان، 1949م). یاكوپ كونتسلر همراه با همسرش، الیزابت، در 1899م به دعوت كمیتۀ امداد آلمانی دكتر لپسیوس به اورفا در تركیۀ عثمانی مهاجرت كرد. او به سبب مردم داری و خلق خوشی که داشت در اندک زمانی روابط اجتماعی گسترده ای با اهالی چند ملیتی اورفا برقرار کرد. اقدامات بشردوستانۀ او و الیزابت طی 1914 ـ 1918م و سپس همكاری او با كمیتۀ امداد شرق نزدیك ایالات متحدۀ امریكا به رهایی بسیاری از ارمنیان تبعۀ تركیه از مرگ انجامید.

اشاره به اولین نژادكشی قرن بیستم به دست سلاطین عثمانی و حزب اتحاد و ترقی، جانشینان آن ها، در سال های جنگ جهانی اول است. اقدامات حاكمان تركیه در این سال ها منجر به كشتار و تلف شدن بیش از 5/1 میلیون تن از شهروندان ارمنی تبار تركیه از تشنگی و گرسنگی شد.    

اورفا، که در قدیم یدِسیا یا بین النهرین ارمنیان شناخته می شده است، شهری است در جنوب شرقی تركیه در کنار مرز آن كشور با سوریۀ كنونی و در ساحل شرقی رود فرات که کرد ها و ترک ها هر دو در آن ساکن هستند. ارمنیان آن را شهری مقدس می دانند زیرا ابداع حروف زبان ارمنی در 1600 سال پیش در این شهر به تکامل رسیده است. شمار ارمنیان ساكن این شهر در 1914م، پیش از نژاد كشی، 25 هزار نفر ثبت شده است.  

Near East Relief Committee (NER)

این کمیته در 1915م بنابر درخواست هنری مورگنتاوو، سفیر امریكا در استانبول و حمایت تئودور روزولت، رئیس جمهور امریكا، تأسیس شد. این كمیته، كه كمك های مالی لازم را از طریق سفارت امریكا در تركیه دریافت می كرد، در فاصلۀ 1915 ـ1930م (پایان كار کمیته) مبلغ 117،000،000 دلار هزینه کرد تا جان بخش كوچكی از بازماندگان ارمنی را نجات دهد. هاوارد م. ساچار( Howard M. Sacharتاریخ نویس امریكایی، معتقد است كه ان ای آر موفق به نجات یك ملت شد.

Henry Morgenthau

(تولد:آلمان، 1856 ـ وفات: امریكا، 1946م). حقوق دان، بازرگان و سفیر كبیر امریكا در تركیۀ عثمانی در طول جنگ جهانی اول.

غزیر به معنای دورافتاده و منفك مناسبتی دارد با موقعیت جغرافیایی منطقه كه با دره ها و كوه های متعدد از سرزمین های پیرامون خود جدا شده است.  

John Calvin Coolidge (1872 - 1933)-9ـ

رئیس جمهور امریكا بین سال های 1923 ـ 1929م.

Dr. John H. Finley (1863 - 1940)-10 ـ

رئیس کمیتۀ امداد شرق نزدیک.

Dr. Hagop Martin Deranian 11ـ

تاریخ شناس و نویسندۀ امریکایی. مادر او از بازماندگان نژادکشی 1915م بود که به کمک کونتسلر از مرگ نجات یافت و به امریکا پناه برد.

The Smithsonian Institution12ـ

مجتمع تحقیقاتی و موزه. تأسیس 1846م و تحت سرپرستی دولت ایالات متحدۀ امریکا.

William Allman13ـ

John A. Heffern14ـ

سفیر کبیر کنونی ایالات متحدۀ امریکا در ایروان.

Adam Schiff15ـ

نمایندۀ حوزۀ انتخابیۀ کالیفرنیا از حزب دموکرات ایالات متحده امریکا در مجلس نمایندگان ایالات متحدۀ امریکا.

 

منابع:

www.genocide-museum.am (eng/24.09.2011.php)

www.smithsonianmag.com

www.washingtonpost.com

www.pri.org (/white-house-says-rug-gifted-calvin-coolidge-armenian-o...)

www.dailynews.com

www. petitions.whitehouse.gov/petition/share...orphan-rug.../pjNm7FBg

 

 




نقل مطالب فصلنامۀ پیمان تنها پس از هماهنگی با مسئولان فصلنامه، با ذکر کامل منبع (به صورت لینک کامل و ذکر نام مؤلف) و بدون هرگونه دخل و تصرف میسر است.
Copyright © 2008-2014 Payman Cultural Quarterly Journal | Design and Developed by Narek Hartunian & Narbeh Bedrosian
تعداد بازدید: 11030