نشانی: تهران، خیابان استاد مطهری، خیابان فجر (جم سابق)، کوچه نظری، پلاک 4
کدپستی: 48161-15887
تلفن: 88814288
دورنگار: 88841448
پست الکترونیک:
info@paymanonline.com
نقل مطالب فصلنامۀ پیمان تنها پس از هماهنگی با مسئولان فصلنامه، با ذکر کامل منبع (به صورت لینک کامل و ذکر نام مؤلف) و بدون هرگونه دخل و تصرف میسر است.

پرفسور مـانوئل بربریان چهره ای ماندگار در لرزه شناسی زمین لرزه ها و دانش زمینساخت در ایران

نویسنده: آرمیک نیکوقوسیان

اشاره

یکی از رسالت های مهم فصلنامۀ پیمان معرفی چهره های ادبی، علمی، هنری و فنی ارمنیان ایران و بیان تأثیرگذاری ‏آنان در روند پیشرفت های علمی و فنی کشورمان بوده است.‏ در همین راستا، در این شماره از فصلنامه به بررسی زندگی و آثار علمی دکتر مانوئل بربریان، زمین شناس و نخستین پایه گذار پژوهش های زمین ساخت،[1] نو زمین  ساخت،[2] زمین  ساخت برگه ای[3] و لرزه  شناسی زمین لرزه ها،[4] در کشور و خاورمیانه می پردازیم.‏

 

 

پیام دكتر مانوئل بربریان براى دانشجویان و زمین شناسان جوان:

«مهر ورزیدن به كشور، ایرانشهریان، پژوهش و كار به عنوان راه و نه هدف، چون هدف برای رهرو در این راه:

نوشیدن ذره  ای از قطرۀ دریای بی  كران روشن  شدگی،

آگاهی از گوشه ای از راز سرچشمۀ سپندارینه نیروهای گیتیانۀ فرا انسانی و قانون  های فیزیكی چیره بر آنها و كهكشان  هاست.

خنك، سپندینه رهروانی كه این راه زیبا را پیمودند، شعاعی از نور خورشید را به چشم دیدند و بدین سان، راه را به دیگر رهروان نشان دادند و خود به خورشید پیوستند».[5]

 

Click to enlarge
 

 

دكتر مانوئل بربریان در آبان 1324ش، در تهران، چشم به جهان گشود. پدرش، قازار، از بازماندگان کشتـار 1915م ارمنـیان بود که در دوازده سالگی پـدر؛ مـادر؛ بـرادر یک  سالـه اش، بنیامیـن؛ اقـوام و نزدیکانـش در دیاربـکر،[6] در بـرابـر چشمـان او و خواهرش، ‏به دست جلادان ترکیۀ عثمانی قتل  عام شده بودند.‏ پـس از این واقعه، قازار به همراه دیگر بازماندگان این جنایت هولناک با پای پیاده و طی صدهـا کیلومتـر به اردوگـاه پناهنـدگان ارمنـی در شهر ‏حـلب[7] رسیده و تا هجـده سالگی در یتیم خانۀ ارمنیان این شهر، به نام لانـۀ پرنـدگان،[8]‎‎‏به سر برده بودند.‏ در 1310ش، دست سرنوشت قازار را به همراه تنها بازمانده خانواده اش، ماریتسا، به ایران کشاند. او در 1321ش در تهران با ‏ نارگیز هاکوب ازدواج کرد و صاحب دو فرزند پسر به نام های مانوئل و ساموئل و یک دختر به نام ماریام شد.‏ قازار در 1342ش به علت بیماری کلیوی در شصت سالگی و در حالی که مانوئل تنها هجده سال داشت درگذشت. در ‏نتیجه، سرپرستی فرزندان بر عهدۀ مادر قرار گرفت.  

 

Click to enlarge
 

 

مانوئـل دوران کودکستـان را در کودکستان ارامنۀ کوشش، گـذراند. دورۀ ‏ابتـدایـی را در دبستـان فـردوسی و دبیرستان را در گروه فرهنگی خوارزمی، با کسب رتبـۀ نخـست در امتحـانات نـهایی سـال تـحصیـلی 1342 ـ ‏‏1343ش، به پایان رساند.‏ سپس، تحصیلات خود را در رشتۀ زمیـن  شناسـی در دانشـگاه تهران ادامـه داد و در 1347ش با کسـب رتبـۀ نخـست دورۀ کارشنـاسی‏ از ایـن دانشگـاه فارغ  التحصیل شد.

در 1350ش، پـس از اتمام دوران سربازی، به استخـدام سازمـان زمیـن  شناسـی كشور درآمـد. وی پـس از مدتـی بخش  جـدید پژوهشی زمین  ساخت و لرزه زمین  ساخت این سازمان را برای نخستین بار در کشور و خاورمیانه پایه  گذاری كرد.

 

Click to enlargeClick to enlarge
 

 

بربریـان در دو سال نخست کار در سازمان به پژوهش  های ارزنده  ای در زمینه  های زیر دست زد:

 زمین شناسی سنـگ های دگرگونـه و آذریـن، برداشت های پیچیدۀ دگرگونه در مقیاس 1:250000 بـر ‏روی زمـین، بـررسـی میـکروسکوپـی سنـگ هـا، زمیـن  ساختـی و ریززمیـن  ساختـی‏‎‎‏ و روشن ساخـتن ‏زمان های کوهزایی و دگرگونی.‏

دکتـر بربریان در 1352ش بخـش  های پژوهـشی بـسیار مهـم زیر را در سازمـان زمیـن شناسـی کـشور پایه گذاری کرد:

‏1. زمین ساخت

‏2. لرزه شناسی زمین لرزه ها

‏3. نو زمین  ساخت ‏

‏4. زمین  ساخت برگه ای ‏

لازم به ذکـر است کـه پیش از آن، مرکزی برای مطالعـۀ این موارد در کشور و خاورمیانه وجود نداشت و مطالعـات این حـوزه به دست کارشناسان خـارجـی صورت می  پذیرفت.‏

بربریان در 1353ش در نخـستین دورۀ آموزش بیـن المـللی کاربـرد نگاره هـای ماهـواره ای[9] سازمـان زمین شناسی ‏امریکا شرکـت کرد و موفـق به دریافـت گواهی  نامه از این سازمان شد.‏ او نخستین کتاب پژوهشی خود را با نام پژوهش و بررسی لرزه زمین  ساخت ایران زمین[10] در 1355ش، در سی سالگی، در 518 صفحه به ‏زبان انگلیسی به چاپ رساند.‏

در 1354ش، بربریان برای تحصیل در مقطع دکتری در دانشگاه گرِنوبل[11] فرانسه پذیرفته شد اما تحصیل در دانشگاه کمبریج ‏‏ را ترجیح داد و در 1356ش به دعوت گروه ژئوفیزیك[12](زمین فیزیك) دانشگاه كمبریج انگلستان برای گذراندن دورۀ دكترا  رهسپار این کشور شد. او پس از چهارسال پژوهش و گذراندن دورۀ دكترا، با وجود امکان اقامت و تدریس در انگلستان و دانشگاه  های معتبر اروپایی و امریکایی، در 1360ش به ایران بازگشت و تا 1369ش در سمت پژوهشگر، کارشناس ارشد زمین  شناسی و رئیس بخش پژوهش  های صحرایی زمین لرزه به فعالیت پرداخت. وی ضمن اشتغال به کارهای پژوهشی در سازمان ‏زمین شناسی کشور به تدریس دو مادۀ جدید درسی به نام های زمین ساخت برگه  ای و لرزه زمین ساخت جوان در ‏دانشگاه تهران، دانشگاه تربیت مدرس پرداخت که پیش  تر در این دانشگاه  های ایران تدریس نمی  شد.‏

پروفسور بربریان در 1359ش مشاور علمی سازمان ملل متحد و مسئول بررسی  های صحرایی و علمی لرزه  شناسی و خطر زمین لرزه ـ گسلش در گسترۀ طرح كارخانه  ها و شهرك مسكونی معدن مس پورخیری سعیندك پاكستان بود و در1361ش، سرپرستی طرح اكتشافات زمین  شناسی و معدنی ناحیۀ 2 جنوب خاوری ایران (بم، زاهدان، میرجاوه) در سازمان زمین  شناسی كشور را برعهده داشت.

دکتر بربریان در مقام مشاور علمی در طرح  های بزرگ عمرانی بسیاری شركت داشته است. از جملۀ این طرح  ها می  توان از نیروگاه هسته  ای بوشهر(1353ش)؛ خط لولۀ گاز پارس(1357ش)؛ بررسی زمین لرزه و خط زمین لرزه ـ گسلش[13] در تهران و حومه، قزوین و حومه، همدان، قم و زنجان (1362و1363ش)؛ حوضۀ آبریز شمال بندر عباس (1362ش)؛ حوضۀ آبریز باختر جازموریان (1363ش) و پالایشگاه گاز سرخون در شمال بندر عباس (1363ش) نام برد.

 مانوئل بربریان تا به امروز خدمات   ارزندۀ فراوانی در زمینۀ پژوهش  های لرزه  شناسی، زمین  لرزه  ها، زمین  ساخت و زمین  شناسی انجام داده و در طول سابقۀ پژوهشی خویش تاكنون نوشتارهای علمی متعددی به زبان  های انگلیسی و فارسی نگاشته است که تعدادی از آنها در كتاب  ها و نشریه  های معتبر علمی انگلستان، كانادا، امریكا، شوروی، هلند، فرانسه و ایتالیا به چاپ رسیده و سهم بسزایی در معرفی زمین  شناسی و لرزه  خیزی ایران به جهانیان داشته است.

كتاب دگر ریختی قاره ای در فلات ایران زمین وی، که آن را به زبان انگلیسی نگاشته، در دورۀ دوم كتاب سال جمهوری اسلامی ایران، در 1363ش، به عنوان كتاب سال وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی برگزیده شد.

در 1369ش دکتر بربریان از سوی وزارت مسکن و شهرسازی به عضویت کمیتۀ ایمنی ساختمان در برابر زمین لرزه درآمد ‏تا به بررسی های فنی بازسازی مناطق زلزله زده و بررسی ها و پژوهش ها در زمان وقوع زمین لرزه و ایجاد ایمنی و وضع مقررات ‏ویژه در طراحی ساختمان ها و طراحی شهری بپردازد. هم  زمان، در اَمرداد 1369ش، مرکز تحقیقات و معیارهای فنی سازمان برنامه و بودجه ‏نیز از وی برای برنامه   ریزی ملی بررسی های زمین لرزه در ایران و سازماندهی اصولی برای کاهش خطرات ناشی از آن، دعوت به همکاری کرد.‏ در همین سال شورای پژوهش  های علمی کشور، مستقر در دفتر ریاست جمهوری، وی را به عضویت کمیتۀ زلزله و وزارت فرهنگ و آموزش عالی به عضویت هیئت امنای مؤسسۀ بین المللی زلزله شناسی و مهندسی زلزله برگزیدند.

بربریان در پاییز 1369ش/ 1990م به همراه خانواده به ایالات متحده امریکا مهاجرت کرد و در این کشور، به فعالیت های خود در زمینه های تخصصی و پژوهش ادامه داد.‏ او در دو سال نخست اقامت در امریکا در گروه صحرایی مطالعۀ دیرینه لرزه  شناسی گسل سن  آندریاس در مؤسسۀ فناوری کالیفرنیا وهمچنین، در تدوین نخستین فهرست زمین  لرزۀ ایران در یونسکو شرکت داشت.

در1995م، فرهنگستان علوم نیویورک[14] به پاس پژوهش های گسترده در لرزه زمین  ساختی و زمین  ساخت برگه ای دکتر ‏مانوئل بربریان را پژوهشگری خودساخته، پرکار و آشنا به دانش زمین  شناسی پیشرفته شناخت و از وی برای عضویت در این فرهنگستان دعوت به عمل آورد. پیش از آن در1993م نیز جامعۀ زمین شناسان حرفه ای امریکا دکتر بربریان را به ‏عنوان زمین شناس حرفه ای این کشور برگزیده بود. بربریان در 2001م نیز به عنوان زمین شناس شناخته شدۀ کاربردی در ایالت نیوهمپشایر برگزیده شده بود.‏

در 1377ش به پاس 25 سال پژوهش مستمر در زمینۀ لرزه  خیزی ایران و نقش ارزندۀ وی در پیشرفت دانش زمین شناسی ‏کشور، انجمن زمین شناسان ایران دکتر بربریان را به عنوان زمین شناس برجستۀ سال انتخاب کرد.

در 1387ش، به پاس خدمات برجستۀ پژوهشی دکتر بربریان در زمینۀ زمین  ساختی ایران، سنگوارۀ کشف شدۀ ماهی، که مربوط به 383 میلیون سال پیش است، به نام وی مان  برادوس[15] (برگرفته از سه حرف نخست نام و نام خانوادگی وی) نام گذاری شد.

 

Click to enlarge
پروفسور بربریان و اعضای انجمن زمین شناسان امریکا در هم اندیشی «تکامل تتیسی و لرزه زمین ساخت جنوب غرب آسیا»، اکتبر 2013م

در اکتبر 2013م انجمن زمین شناسان امریکا[16] در کنفرانس سالانۀ صد و بیست و ‏پنجمین سال تأسیس انجمن، به پاس بیش از چهل سال خدمات پژوهشی و علمی دکتر بربریان هم  اندیشی ویژه ای با نام «تکامل تتیسی و لرزه زمین ساخت جنوب غرب آسیا»، در شهر دنور[17] ایالات کلرادو،[18] برگزار کرد. در این نشست علمی ـ پژوهشی، دانشمندان مختلفی از کشورهای امریکایی، اروپایی و ‏آسیایی شرکت داشتند و مقالات خود را ارائه کردند.‏ دکتر بربریان نخستین دانشمند زمین شناس ایرانی و اولین زمین شناس در خاورمیانه است که به چنین افتخاری نائل ‏آمده  است. انجمن زمین  شناسی امریکا نوزده مقالۀ پژوهشی ارائه شده در این نشست علمی را در کتابی گردآوری کرد و در آوریل 2017 با عنوان تکامل زمین  ساختی، برخورد قاره  ها و لرزه  شناختی جنوب باختری آسیا: بزرگداشت 45 سال خدمات پژوهشی مانوئل بربریان[19]به چاپ رساند.

Click to enlarge
     

دکتر بربریان، در مقام یکی از دانشمندان بزرگ لرزه زمین ساخت  و زمین  لرزۀ جهان و یکی از چهره های علمی درخشان عصر حاضر، در بسیاری از مجله های علمی معتبر  جهان داوری مقالات را بر عهده داشته و عضو مؤسسه ها و انجمن های بسیاری همچون فرهنگستان علوم نیویورک، مؤسسۀ زمینشناسان حرفهای امریکا، اتحادیۀ پیشبرد علوم امریکا، مؤسسۀ پژوهشهای مهندسی زلزلۀ امریکا، انجمن فلسفۀ کمبریج، انجمن زمینشناسی لندن، انجمن زمینشناسی امریکا، اتحادیـۀ ژئوفیزیـک امریکا، مـؤسسـۀ زمـینشنـاسـی امریـکا، انجمـن لرزه شناسی امریکا و مؤسسۀ بیـنالمـلـلی پیـشگیـری و کاهـش خـطرهـای طـبیـعی  اسـت.

پروفـسور بربریـان با بیـش از 45 سال تجربـۀ دانشگاهی، صحرایـی و پژوهشی در علوم مرتبط با زمین  لرزه و هشـت سـال تجربـه توأم در علـوم مهندسی محـیط زیست و خـطرهای زمین ساخـتی، یازده کتـاب و بیش از سیصد مقالۀ علمی و نقشۀ زمین شناسی تألیف و تهیـه کرده که حوزه  های زیر را دربر  می  گیرد:

لرزه  شناسی، لرزه  زمین ساخت، زمین شناسی زمین  لرزه ها، ارزیابی خطر لرزه ای، زمین ساخت،  زمین شناسی ناحیه ای، زمین شناسی ساختاری، زمین شناسی صحرایی، نقشه های زمین شناسی و علوم و مهندسی محیط زیست‏ به دو زبان انگلیسی و فارسی.

از این میان بیش از 110 مقاله در ماهنامه های معتبر اروپا، امریکا و ایران به چاپ رسیده است. مقاله  های مهم وی در زمینۀ زمین  ساخت ایران همچنان مرجع بسیاری از مطالعات زمین  شناسی ایران است و از بسیاری از معضلات زمین  شناسی ایران گره  گشایی کرده است. به علاوه، وی در بیش از دویست طرح پژوهشی و ‏طرح های عمدۀ آبادانی برای پایدارسازی سازه های بزرگ از نظر آسیب زمین لرزه و گسل های آن نیز شرکت داشته است.‏

بخشی از فعالیت های عمدۀ دکتر بربریان در ایران عبارت است از:

ـ بنیان  گذاری گروه پژوهشی زمین شناسی و لرزه زمین  ساخت.

ـ بنیان  گذاری بررسی های زمین ساخت برگه ای، نو زمین  ساخت، لرزه زمین  ساخت، باستان لرزه  شناسی، کاهش خطر زمین لرزه، ‏گسل ها.

ـ آماده سازی نخستین نقشه گسل ها و نقشۀ گسل های لرزه زا در کشور.‏

ـ بررسی و شناساندن زمین لرزه های کشور، گسل های لرزه زا، جایگاه  های لرزه خیزی و کاربرد نگاره های ماهواره ای و ‏دورسنجی در دانش زمین  شناسی کشور برای نخستین بار.‏

ـ تجزیه و تحلیل ساختاری بافت پیچیدۀ سنگ های دگرگونی کشور و روشن ساختن این موضوع که سنگ های دگرگونی کشور همگی متعلق به دورۀ پرکامبرین[20] نیست بلکه به دوره های تریاس میانی[21] و کرتاسه[22] نیز تعلق دارد.‏

ـ پایه گذاری پارسی نویسی علمی واژگان دانش زمین شناسی در گزارش های زمین شناسی  که الگوی گزارش  های پسین زمین شناسی کشور شده است.‏   

بربریان، به رغم زندگى در ایالات متحده، همچنان علاقه به زبان فارسى و ایران زمین را حفظ كرده و به پژوهش  هایی نیز در متن  های کهن فارسى دست زده است. از آثار بسیار ارزشمند و خواندنى وى در این زمینه کتابی است با نام جستارى در پیشینۀ دانش كیهان و زمین در ایران وِیج که نتیجۀ عشق و علاقۀ ناگسستنى وى به زادبوم خود و زبان فارسى است. وى در این كتاب پیدایش انگارۀ رانۀ قاره  اى را به ابوریحان بیرونی نسبت مى  دهد.

آخرین کتاب پژوهشی دکتر بربریان زمین لرزه ها و گسل های هم  زمان در پوستۀ ایران زمین (بررسی تاریخی، اجتماعی و فیزیکی) به زبان انگلیسی است که انتشارات السوایر[23] ‏آن را در 2014م در 776 صفحه به چاپ رسانده است.‏ دکتر بربریان در 71 سالگی همچنان به کار پژوهش و تدریس در دانشگاه اشتغال دارد.

 

Click to enlargeClick to enlarge
 
Click to enlargeClick to enlarge
تصاویر روی جلد کتاب های پروفسور بربریان

 

آثار علمی دکتر مانوئل بربریان را می توان به سه بخش تقسیم کرد:‏

‏1.کتاب ها و تک  نگاری  ها، یازده جلد، 4608 صفحه

‏2. نقشه های زمین شناسی، زمین  لرزه، گسله و خطر زمین  لرزه، 32 برگه

‏3. مقالات علمی و پژوهشی، بیش از 300 مقاله.

بدون شک، معرفی کلیۀ آثار علمی و پژوهشی دکتر بربریان در یک شماره از فصلنامه امکان پذیر نیست. بنابراین، نگارنده به ارائۀ فهرستی از ‏کتاب ها و تک  نگاری های وی بسنده می کند. دسترسی به مقالات علمی دکتر بربریان در پایگاه  های اینترنتی زیر امکان  پذیر است:

manuelberberian.com

www.academia.edu

www.researchgate.net

orcid.org

www.growkudos.com

www.scopus.com

www.mendeley.com

 

فهرست کتاب  ها و مونوگراف  های(تک  نگاری  ها) پروفسور مانوئل بربریان

ـ M. Berberian, «Earthquakes and Coseismic Surface Faulting on the Iranian ‎Plateau; A Historical, Social, and Physical Approach» Developments in Earth Surface Processes,no.17. (Amsterdam:Elsevier,  2014), 776 p.‎

ـ M. Berberian, M. Qorashi, J. Shoja-Taheri and M. Talebian, «Seismotectonics ‎and Earthquake-Fault Hazard Investigations in the Mashhad-Neyshabur ‎Quadrangle Area», Contribution to the Seismotectonics of  Iran , part VIII, ed: M. Berberian, Geological Survey of Iran, no. 72,(2000), 233 p, (in Persian).‎

ـ M. Berberian,  An Investigation into the History of Cosmology and Earth Science in Ancient Iran (Tehran: Balkh/Neyshabur Foundation Publication 1997), 573 p, (in ‎Persian).‎

ـ M. Berberian, M. Ghorashi, M. Talebian and J. Shoja-Taheri, «Seismotectonic ‎and Earthquake-Fault Hazard Investigations in the Semnan Quadrangle Area» Contribution to the Seismotectonics of Iran, Part VII, ed: M. Berberian, ‎Geological Survey of Iran, Tehran, no. 63, (1996), 266 p, (in Persian).‎

ـ M. Berberian, Natural Hazards and the First Earthquake Catalogue of Iran; ‎Vol.1: Historical Hazards in Iran Prior to 1900: A UNESCO/IIEES Publication during UN/IDNDR Period, 649 p (Tehran: International Institute of ‎Earthquake Engineering and Seismology,1995).

ـ M. Berberian, M. Ghorashi, B. Arzhangravesh and A. Mohajer-Ashjai, «Recent ‎Tectonics, Seismotectonics, and Earthquake-Fault Hazard Study of the Greater ‎Tehran region, Tehran Quadrangle Area», Contribution to the Seismotectonics of ‎Iran, Part V, ed: M. Berberian, Geological Survey of Iran, Tehran, no. 56, (1993), 316p, ‎‎(in Persian).

ـ M. Berberian, M. Ghorashi, B. Arzhangravesh and A. Mohajer-Ashjai,«Recent ‎Tectonics, Seismotectonics, and Earthquake-Fault Hazard Study of the Greater ‎Qazvin region», (1983), Contribution to the Seismotectonics of Iran, part VI, ed: M. Berberian,Geological Survey of Iran, no. 61, (1993), 197 p, (in Persian).

ـ M. Berberian, «Continental Deformation in the Iranian Plateau», Contribution to ‎the Seismotectonics of Iran, part IV, ed: M. Berberian, Geological Survey of Iran, no. 52,(1983), 625 p (in English) & 74 p (in Persian).

ـ M. Berberian, «Contribution to the Seismotectonics of Iran», part III, ed: M. Berberian, Geological Survey of Iran, no. 40, (1977), 300 p.‎

ـM. Berberian,  Contribution to the Seismotectonics of Iran, part II, ed: M. Berberian, Geological Survey of Iran, no. 39, (1976), 518 p.‎

ـ M. Berberian; J.S. Tchalenko, Contribution to the Seismotectonics of Iran, ‎Part I, ed: M. Berberian, Geological Survey of Iran, no. 29, (1974), 155 p.‎

 

پی نوشت ها:

1- Seismo tectonics

2- Recent tectonics

3-Plate tectonics

4- Earthquake seismology 

5- ماهنامۀ علوم زمین و معدن، س4، ش39 (تهران: سازمان زمین  شناسی کشور، تیر1388)، رویه  های 10 ـ 15.

6- Diarbekr

ناحیه  ای در جنوب  شرقی ترکیۀ کنونی و از مناطق عمدۀ ارمنی  نشین در ترکیۀ عثمانی.

7- Aleppo

8- Birds Nest

9- Eros data center

10- اطلاعات کتاب  شناختی کلیۀ کتاب  ها و تک  نگاری  های دکتر بربریان در پایان مقاله فهرست شده است.        

11- Grenoble

12-geophysics

13- اسم مصدر از گسیختن (لغت  نامۀ دهخدا).

14-‎‎‎new york academy of sciences

15- Manberadus Fortis

16-‎‎‎ Geological Society of America

17-‎‎‎ Denver

18-‎‎‎Colorado

19-Tectonic Evolution, Collision, and Seismicity of Southwest Asia: In Honor of Manuel Berberian’s Forty-Five Years of Research Contributions (Geological Society of America, 2017), Special Paper 525.

20-‏Precambrian

21-‏Triassic

22- ‏Cretaceous

23-‏Elsevier 




نقل مطالب فصلنامۀ پیمان تنها پس از هماهنگی با مسئولان فصلنامه، با ذکر کامل منبع (به صورت لینک کامل و ذکر نام مؤلف) و بدون هرگونه دخل و تصرف میسر است.
Copyright © 2008-2014 Payman Cultural Quarterly Journal | Design and Developed by Narek Hartunian & Narbeh Bedrosian
تعداد بازدید: 16500