نشانی: تهران، خیابان استاد مطهری، خیابان فجر (جم سابق)، کوچه نظری، پلاک 4
کدپستی: 48161-15887
تلفن: 88814288
دورنگار: 88841448
پست الکترونیک:
info@paymanonline.com
نقل مطالب فصلنامۀ پیمان تنها پس از هماهنگی با مسئولان فصلنامه، با ذکر کامل منبع (به صورت لینک کامل و ذکر نام مؤلف) و بدون هرگونه دخل و تصرف میسر است.

سنگ نبشته های یادبود نژادکشی ارمنیان در ارمنستان غربی

نویسنده: ساموئل کاراپتیان[1]
مترجم: شاهن هوسپیان

پس از کشتارهای مکرر ارمنیان در چندین مرحله در ارمنستان غربی،[2] کیلیکیه و مناطق ارمنی نشین آناتولی طی 1894ـ 1921م، برای جاودان کردن خاطرۀ قربانیان کشتارها، مجسمه های یادبود بزرگ و کوچکی در مناطق مسکونی مختلف جمهوری ارمنستان و سایر نقاط جهان برپا شد.

پژوهش های صورت گرفته مشخص کرده که نخستین سنگ نبشته های یادبود در همان مکان کشتارها ساخته و نصب شده است. بیشک، این سنگ نبشته ها خاطرۀ کشتارهای پیش از نژادکشی بزرگ[3] را جاودان می سازند زیرا پس از این نژادکشی در 1915م به دلیل نابودی کامل ساکنان منطقه امکان تهیه این گونه یادبودها وجود نداشته است.

روشن نیست که چه تعداد از چنین سنگ نبشته های یادبودی در ارمنستان غربی برپا شده اما همان تعداد محدودی که به دست آمده دلالت بر وجود آنان دارد.

طی مسافرت هایی که در سال های اخیر به منطقۀ ارمنستان غربی صورت گرفته در کنار آثار معماری گوناگون سه مورد سنگ نبشته نیز مشاهده شده که برای جاودان کردن خاطرۀ ارمنیان کشته شده به دست گروههای حمیدیه[4] ساخته شده است. این سنگ نبشته هــای یادبود در گورستان های روستای هندستان،[5] در منطقۀ هایوتس دزور،[6] روستای وارنتس[7] و دیر دیوابوینی[8] در منطقۀ رشتونیک[9] قرار دارد. سنگ نبشتۀ اولی برای قربانیان کشتار دسته جمعی و دو سنگ نبشتۀ دیگر برای قربانیانی که در گروه های کوچکتر به قتل رسیده اند برپا شده است. بدین ترتیب که سنگ نبشتۀ واقع در گورستان کلیسای ویران شدۀ روستای هندستان یادآور خاکسپاری 105 نفر هندستانی قربانی شده اســت. بــرروی قسمت مسطـــح سنگ نبشته، که گوشۀ بالای سمت چپ آن نیز شکسته، تصویر صلیبی نقش بسته که در بالا و پایین آن جملاتی به شرح زیر حک شده است:

Յունիս, / նահատակե / ալքՃԵանձ / ինքաստամ / փոփեալկ / ան[10]

Click to enlarge
سنگ نبشتۀ روستای هندستان

برای روشن شدن تاریخ و چگونگی کشته شدن 105 هندستانی بی شک نیاز به بررسی خاطرات مکتوب است. به کمک مستندات به دست آمده مشخص شد که کردهای حمیدیه و ژاندارم های عثمانی، به طور مشترک، در ژوئن 1896م به روستای هندستان حمله کرده اند. اهالی شجاع روستا تسلیم نشده و مقاومت نشان داده اند. متأسفانه، هر چند اهالی روستا از خود شجاعت نشان داده اند اما ساده لوحی کرده و قسم های دشمن را باور کرده و دست از مقاومت کشیده اند.

اما روزنامه های آن دوران در این مورد چه می گویند:

«... اهالی دو سه روز مقاومت نشان دادند و بدون عقب نشینی حملۀ کردها را با دادن تلفات سنگین به آنان پس زدند. نیروهای حیله گر حمیدیه، که نتوانستند با زور روستا را اشغال کنند، دست به نیرنگ زدند. قسم خوردند که در صورت دست کشیدن از مقاومت به هیچ یک از اهالی روستای هندستان لطمه ای وارد نخواهد شد. ارمنی های ساده لوح قسم آنان را باور کردند و دست از مقاومت برداشتند. گروه حمیدیه وارد روستا شدند و 64 نفر را به قتل رساندند».[11]

در مورد همین واقعه گزارشی دیگر «قربانیان روستا را 95 کشته در حین درگیری و 146 نفر به قتل رسیده و ربوده شد پس از ورود نیروهای حمیدیه به روستا»[12] ذکر میکند.

درخصوص اختلاف بین شمار کشته شدگان ارائه شده در روزنامه ها با رقم ثبت شده بر روی سنگ نبشته به نظر میرسد رقم روی سنگ نبشته قابل قبول تر باشد.

Click to enlarge
سنگ نبشتۀ روستای وارنتس

سنگ نبشته ای با نقش صلیب، که به یادبود قربانیان برپا شده، در گورستان روستای وارنتس در جنوب دریاچۀ وان قرار دارد. سنگ نبشته در 1897م به یاد تعدادی از روستاییان وارنتس به نام های ماردیروس، غازار، آودیس، وارطان، غازار دیگر، مارکار، سرکیس و وارتر که به دست گروه های حمیدیه به قتل رسیده اند ـ برپا شده است. نوشته شامل هفده سطر برروی سنگ و چهار سطر در پشت آن است (اندازۀ سنگ 45/1× 65/1 متر است).

Մարտիրոս, Ղազարիհոգին / Ավէտիս, / Վարդան, / Ղազար, / Մարգար, / Սարգիս, / Վարդեր: / 1896-ին (ն)այատակեցին 1897-ին / խա(երի)նէքէրին… / ղա … / որնԵե…: / Տ(է)րա(ստուա)ծ / Յ(իսու)սՔ(րիստո)ս: / Յ(ի)շ(ա)դ(ա)կէՐանիլիարդարոգ / մաքորմաղթանօքևբար(ե)խո / Ա(ստուա)ծած(ն)այտ(է)րՅ(իսու)սա(ստուա)ծ … : / 1895-ինաշնան / ևգարնան 1896 նահատական: / 1894 թվ(ին) ՌՅԽԶ (1895) / ևխաերուսօծում : [13]

در گورستان دیر دیوابوینی سنگنبشتهای با نقش صلیب یاد گروهی از شهدا را جاودان ساخته. بر روی این سنگنبشته آمده است:

Թվ(ին) ՌՅԽԴ (1895) Յարո(ւ)թ(իւ)ննահատա / կվածէ, Մարօ, Խումար, տ(է)րա(ստուա)ծ / Յ(իսու)սՔ(րիստո)ս: [14]

 

Click to enlarge
سنگ نبشتۀ دیر دیوابوینی

در پایان، قابل ذکر است که این گونه سنگ نبشته های باقی مانده از نژادکشی، که یاد قربانیان به شهادت رسیده در ارمنستان غربی را جاودان میکند، نه تنها سندی منحصر به فرد در نوع خود است بلکه مدرکی استثنایی، مهم و غیر قابل انکار برای روشن ساختن زوایای کشتار ارمنیان محسوب می شود.  

    

منابع:

    بایگانی شخصی ساموئل کاراپتیان

پی نوشت ها:

1ـ محقق و کارشناس معماری و تاریخ معماری کلیساهای ارمنیان و مسئول دفتر پژوهشی معماری ارمنستان در ایروان.

2ـ ارمنستان غربی شامل کلیۀ استانهای شرقی ترکیۀ امروزی است. م           

3ـ منظور نژاد کشی 1915م ارمنیان به دست دولت عثمانی است که طی آن بیش از 5/1 میلیون ارمنی جان خود را از دست دادند.ـ م         

4ـ کشتارهای سازماندهی شدۀ ارمنیان در دوران حکومت سلطان عبدالحمید دوم (1876ـ 1909م) در استانهای ارمنینشین امپراتوری عثمانی طی 1895ـ 1896م به دست گروههای مسلحی صورت گرفت متشکل از قبایل کرد طرفدار دولت، معروف به حمیدیه که با کمک ژاندارمهای عثمانی و افراطیون پانترکیست بیش از سیصد هزار نفر از ارمنیان استانهای شرقی ترکیۀ امروزی و شهرهای ازمیر، آدانا و استانبول را به قتل رساندند. م    

Hndstan

6ـHayots Dzor 

درهای سرسبز و پهناور که از شرق دریاچۀ وان تا قلعۀ خوشاب امتداد دارد. م

Varents

Divaboyni

9ـRshtounik 

منطقهای در جنوب و جنوب شرقی دریاچۀ وان. م

10ـ در این مکان 105 نفر به خاک سپرده شدهاند که در ماه ژوئن به شهادت رسیدهاند. م 

11ـԱրարատ ,1896, էջ 583. 

12ـՀնչակ, 1896, No.16 էջ 123.

13ـ متن روی سنگنبشتۀ روستای وارنتس.       

14ـ به نام خدا و عیسی مسیح؛ به یاد هاروطون؛ مارو و خومار، شهدای سال 1895م.     




نقل مطالب فصلنامۀ پیمان تنها پس از هماهنگی با مسئولان فصلنامه، با ذکر کامل منبع (به صورت لینک کامل و ذکر نام مؤلف) و بدون هرگونه دخل و تصرف میسر است.
Copyright © 2008-2014 Payman Cultural Quarterly Journal | Design and Developed by Narek Hartunian & Narbeh Bedrosian
تعداد بازدید: 2110