نشانی: تهران، خیابان استاد مطهری، خیابان فجر (جم سابق)، کوچه نظری، پلاک 4
کدپستی: 48161-15887
تلفن: 88814288
دورنگار: 88841448
پست الکترونیک:
info@paymanonline.com
نقل مطالب فصلنامۀ پیمان تنها پس از هماهنگی با مسئولان فصلنامه، با ذکر کامل منبع (به صورت لینک کامل و ذکر نام مؤلف) و بدون هرگونه دخل و تصرف میسر است.

اِدمـان (ادیـک) آیوازیـان نخستیـن نقـاش ایرانی عضـو مؤسسۀ نقاشان سلطنتی انگلستان

نویسنده: لیدا بربریانس - ترجمه از متن ارمنی: واراند

در بیـن نقاشان معمار ارمنـی ایران، ادمان آیوازیان جایگاهـی ویژه دارد. آشنایـی با شرح حـال ایـن نقاش، گرافیست و ‏مهندس

Click to enlarge
ادمان آیوازیان در سنین جوانی

 معمار، بار دیگر این واقعیت را به اثبات می  رساند که هرگاه انسانی از اوان زندگـی  اش در نهاد خـود وظیفـه  ای ‏را برای به مقصد رساندن هنـری احساس کند مـی تواند به جایگاهی که سرنوشت برای او معین ساخته دست یابـد. ‏ادیـک آیوازیـان، در مـرداد 1311ش/ اوت 1932م، در تهران، متولد شد. پدرش را خیلی زود از دست داد و اطرافیان او ‏را به مدرسۀ شبانه  روزی (کانانیان) ارمنیان جـلفا، در اصفـهان، سپردند. او دربارۀ این دوره از زندگی  اش می  گوید:‏

‏«كتاب  های درسی می نوشتم و آنها را مصور می  ساختم. زمان امتحان نقاشی، به جای همۀ شاگردان ‏كلاس نقاشی می  کردم و در ازای آن كشمش و آجیل دریافت می  کردم». ‏

چند سال بعد او را مجدداً به تهران منتقل كردند و به دبیرستان تمدن سپردند اما تحصیل در این مدرسه هم ‏دیری نپایید چراکه او مجبور شد، به علت وضع مادی نابسامان خانواده، تحصیل در دبیرستان را رها كند و به منزلۀ ‏تابلونویس نزد گاسپاریان تابلوساز مشغول به كار شود. او خود در این مورد می گوید:‏

‏« با وجود اینكه تابلونویسی می كردم هنر نقاشی به طرز مقاومت ناپذیری مرا به سوی خود جلب می  کرد. در این دوره بود كه با هاروتیون میناسیان نقاش آشنا شدم. او خیلی به من كمك كرد. او همیشه رنگ و ‏بوم و قلم مو به من می  داد. پدر دختری كه از دوستانم بود، به نام هاكوب وارتانیان (نقاش آبرنگ كار)، نیز ‏مرا خیلی تشویق می  کرد. ‏

در مدرسۀ تمدن، من و سیراك ملكونیان دوستان نزدیكی شده بودیم. اغلب با هم به خارج از شهر می  رفتیم و نقاشی می  كردیم كه حالا می  فهمم كارهایمان طرح  های مقدماتی  ای تحت تأثیر تابلوهای رپین،[1] ‏سوریكوف[2] ‏و لویتان[3]‏ (نقاشان واقع  گرای روس) بود. اما تابلوی ذوب شـدن برف، اثر گئـورگ باشینجاقیان،[4] ‏به ‏گونه  ای مرا جـذب كرده بود كه هنوز هم آن را به یاد می  آورم و دوست دارم. در سال  های بعد من و سیراک ‏با هم كار تابلوسازی می  کردیم.

Click to enlarge

نقاشی ادمان آیوازیان که در

1377ش برندۀ جایزۀ وزارت فرهنگ

ایران در نخستین دوسالانۀ تهران شد

 ‏

حركت اصلی نقاشی از سال  های دهۀ 30 شمسی (دهۀ 50 میلادی) در ایران شروع شد. در این حـركت و ‏آشنایـی با هنـر معاصر غـربی ماركـو گریگـوریان خیلی به ما كمك كرد. البتـه، آموختن و جذب كلیۀ مطالب در ‏عرض شش ماه در محضر گریگوریان كار ساده  ای نبود».‏

البته، این كار دشواری بود اما نه برای آیوازیان كه در شانزده سالگی برندۀ جایزۀ نقاشی مسابقۀ بیـن  المللی جـوانان ‏شـد و در 26 سالگـی پـرده  ای با مضمونی ایرانی به شیوۀ اكسپرسیونیستی[5] کشید که جایزۀ وزارت فرهنگ ایران را در ‏نخستین دوسالانۀ تهران ازآن وی ساخت (1337ش) و پس آن نیز به دوسالانۀ بین المللی ونیز راه یافت.‏

از او سؤال كردم كه چرا این شیوه را ادامه نداد پاسخ داد که شاید علتش این بود كه نقاشی  های آن سال  ها ‏خیلی سریع شبیه یكدیگر در آمدند. با این وصف، پرسیدم که چه جست  و  جوی جدیدی را شروع کردید و او در ‏پاسخ توضیح داد که:‏

‏« در این دوره من اغلب به روستاهای ارمنی  نشین می  رفتم. زندگی روستاییان بخش فَریدن (در استان اصفهان) اغلب موضوع كارهایم بود. تابلوی زنان در حال سوزن  دوزی اكنون نیز جزو مجموعۀ فرمانفرماییان است. عروسی ارامنه در ماهنامۀ هنر سوویت (شوروی) (چاپ ایروان) انتشار یافت. نور و ایمان در موزۀ سن لازار ‏ونیز نگهداری می  شود. تابلوی دیگری نیز در مجموعۀ انجمن فرهنگی ایران و امریكای سابق دارم. كتابترجمۀ فارسی اشعار تومانیان[6]با نام یادنامۀ تومانیان را مصور كردم. سال  ها نقوش قالی  ها و گلیم  های ارمنی  باف را مورد مطالعه ‏قرار دادم. هدفم این بود كه به  كمپوزیسیون انتزاعی جدیدی دست یابم ولی پس از دو سال كار متوجه شدم ‏با تمام كوششی كه به كار برده بودم موفق نشدم با یك خط، فكرم را ارائه دهم. در من گسیختگی بزرگی ‏وجود داشت چیزی كه نزد قالیباف  های ما نبود. نزد آنها حقیقت بزرگی وجود داشت كه رسیدن به آن برایم ‏دشوار بود. درست است خطوط من ساده بود ولی خطوط آنها كمال بیشتری داشت. كارهای من تزیینی در ‏آمده و عاری از صمیمیتی بود كه انگیزۀ به وجود آمدن نقوش آن قالی  ها برای استفادۀ روزمره بود».‏

‏«سبك كلاسیك كهن ارمنی همواره توجه مرا به خود معطوف داشته. با مطالعه در این زمینه در نظر ‏داشتم به نتایج جدیدی دست یابم، برای مثال، پردۀ محراب كلیسای ارمنیان اهواز را با چنین هدفی نقاشی ‏كردم ولی خشن در آمد. در 1339ش/1960م، با سفارش فرمانفرماییان كار متفاوتی کردم. در سالن طبقۀ اول ‏ساختمان شركت ملی نفت ایران (وزارت نفت كنونی)، یك نقاشی دیواری از چاه  های نفت با موزاییك ساختم. ‏در این نقاشی دیواری، كاشی  های لعابی اصفهان را، كه قبلاً پخته و ساییده بودم، به كار بردم. البته، این ‏كارها را با هدف جست و جو می  کردم. سال  ها بعد به اروپا رفتم و در رشتۀ معماری، نقاشی و طراحی داخلی ‏تحصیل كردم. دو رشتۀ اخیر را تا سطح عالی طی كردم. پنج عدد از كارهایم نیز در مجموعۀ دانشگاه لندن ‏نگهداری می  شود». ‏

 

Click to enlargeClick to enlarge
ادمان آیوازیان، خواب فرمانروا تاتول، بر اساس منظومۀ فتح قلعۀ تموک، که در کتاب یادنامۀ تومانیان به تصویر کشیده شده استادمان آیوازیان، به سوی خورشید، بر اساس منظومۀ پروانه، که در کتاب یادنامۀ تومانیان به تصویر کشیده شده است

 

Click to enlargeClick to enlarge
ادمان آیوازیان، غرق شدن شاهدخت پروانه همراه با قصر، بر اساس منظومۀ پروانه، که در کتاب یادنامۀ تومانیان به تصویر کشیده شده استادمان آیوازیان، قصر شاهدخت پروانه، بر اساس منظومۀ پروانه، که در کتاب یادنامۀ تومانیان به تصویر کشیده شده است

 

آیوازیان پس از اتمام تحصیل در رشتۀ معماری به ایران بازگشت و طرح  های متعددی را به اجرا در آورد. از جمله ‏طرح  های هتل گاجره و مدرسۀ طوماسیان. او به موازات معماری به طراحی داخلی نیز پرداخت. معماری داخلی ‏موزۀ عبدالعزیز در ریاض از كارهای او در این زمینه است. تحصیل و مطالعه در ایتالیا در زمینۀ كنده  كاری درهای ‏چوبی و زمینه  های سرامیكی سالن  ها، کمک بسیاری به وی کرد.‏

از جمله کارهای گرافیکی ماهرانۀ وی می  توان به تابلوی گفت و گو در ایستگاه (لندن، 1353ش/1974م) اشاره کرد ‏كه در آن خطوط قوی كم رنگ فضای مه گرفتۀ این شهر باران  خیز را به خوبی القا می  كند. در پردۀ كوردوبا ‏‏(1353ش/1974م) لحظات گذرای حركات رقصنده  ای اسپانیایی را شكار كرده و آن را با رنگ  هایی سوزان و روشن در ‏برابر دیدگان بیننده قرار داده است. در تابلوی زیبای آرام خاچاطوریان، آیوزایان آهنگ  ساز و رهبر اركستر نامدار ارمنی ‏را، هنگامی که مشغول تمرین دادن به اركستر سمفونیك بوده، نقش کرده است. او سال  ها بعد این تابلو را به موزه  ای ‏به همین نام، در ایروان، هدیه داد. دستاورد سال  ها كار و كوشش آیوازیان را در زمینۀ نقاشی می  توان در این تابلوی ‏گیرا مشاهده كرد. در این تابلوی هنرمندانه، آیوازیان  لحظات گذرا را با ضربات قلم مو و بازی  های رنگین آن، كه شیوۀ ‏امپرسیونیست  هاست، ثبت کرده، آن را با مبانی كلاسیك هماهنگ ساخته و شخصیت هنری و روحیۀ خاص آرام ‏خاچاطوریان را به تصویر کشیده است.‏

 

Click to enlargeClick to enlarge
ادمان آیوازیان، پاب، 1974مادمان آیوازیان، گفت و گو در ایستگاه قطار، 1974م

 

آیـوازیان در مـورد خـلق این اثر می  گـوید: «زمانی که وارد سالن شدم، ارکستر تمرین خود را آغـاز کرده بود. من نیـز تمرین خـود را آغاز کردم. آنها گاهـی مرا وسـط خـودشان می  دیـدند، گاهی طرف راسـت، گاهی طرف چـپ و گاهی در سمت راست میز رهبری و به این ترتیب، من از زوایای مختلف کار خود را انجام می  دادم. آنها در طراحی من یک لب می  دیدند، یک ابرو، یک گوش، کمی مو، حرکات دست یا بخشی از چوب رهبری ولی هیچ  کس هیچ  چیز نمی  فهمید چون تا آن زمان چنین رفتاری را از هیچ نقاشی ندیده بودند. آن روز کار من چندین ساعت طول کشید».

 

Click to enlarge
ادمان آیوازیان، آرام خاچاتوریان، 1997م

 

چند روز بعد وقتی خاچاطوریان پردۀ تمام شده اما خشک نشده را دید بلافاصله گفت: «خدای من، این کار موفقیت  آمیز و بسیار مدرن است». هرچند خاچاطوریان شک داشت که در گمرک مسکو اجازۀ عبور این پرده را بدهند ولی به هر شکلی بود این کار مدرن به مقصد رسید».[7]

ادمان آیوازیان در جایی گفته بود: «در سبك كلاسیك زیاد كار می  كنم تا در راه هنر انتزاعی نیرو كسب کنم!». ‏او این شیوه را از سال  ها قبل در پیش گرفته بود. تابلویی كه در1340ش/1961م به شیوۀ انتزاعی و با تركیب نور و سایه ‏و رنگ و خط خلق كرده نمونه  ای از این تجدید نیروست. آفرینش آثار انتزاعی سالیان سال به طول انجامید تا اینکه ‏در 1366ش/1987م آیوازیان با همین شیوه دست به خلق مجموعۀ تابلوهای مربوط به قتل  عام ارمنیان زد كه در آنها ‏ماهیت انسان  ها با رنگ  های كدر و تحریف شده و نوزایی آنها با رنگ  های روشن و خطوط واضح بیان شده است. در این ‏آثار هماهنگی رنگ و خط و سادگی هندسی اشكال به شیوه  ای روان و خوش  وزن به ناب  گرایی نزدیك شده است.‏

 

Click to enlargeClick to enlarge
ادمان آیوازیان، تجدید حیات، از مجموعۀ عکس های نژادکشی ارمنیان، 1987م

 

Click to enlarge
ادمان آیوازیان، خانه های روستایی نائین کاشان، 1371ش

 

شاید هیچ نقاشی با این تنوع نقاشی نكرده باشد اما این كار نه تنها لطمه  ای به هنر آیوازیان وارد نساخته بلكه ‏حکایت از احاطۀ او به سبک  های گوناگون هنری دارد. تصویرهای كتاب یادنامۀ تومانیان حاکی از احساس ‏عمیق هنرمند و احاطۀ او بر محتوای مطالب است. نقاشی  های دیواری او در كلیساها شناخت او را از نقاشی  های ‏دیواری دورۀ رنسانس نشان می  دهند. نقاشی  هایی از سكونتگاه  ها و اماكن مقدس گوناگون، كلبه  های محقر روستاهای دورافتادۀ ‏ارمنی  نشین، آثار باستانی نظیر دیر تاتو[8] و دیر هووهاناوانك[9] و كلیسایی در شهر گوریس،[10] ‏همگی غرق در رنگ  های ‏گرم مشرق زمین، دستاورد هنر و نبوغ این نقاش معمارند.

سال های 1377 ـ1380ش/ 1998ـ 2001م سال  هایی پربار برای ادمان آیوازیان بودند. در 1377ش/1998م در نمایشگاه ‏گروهی مؤسسۀ نقاشان سلطنتی انگلستان[11] شركت كرد و یكی از پرده  هایش با عنوان فروشگاه سیار ‏بیشترین رأی بازدیدکنندگان را به خود اختصاص داد و جایزۀ اول جرج گریم از سوی مؤسسۀ نقاشان سلطنتی انگلستان به وی تعلق گرفت. در 1379ش/2000م در نمایشگاه سالانۀ همین مؤسسه تابلوی دیگری از وی، كه ‏چشم انداز یكی از میادین تجاری لندن را نشان می  داد، جایزۀ اول بنیاد وینزور و نیوتون[12] را به دست آورد كه در ‏نتیجه آیوازیان به عضویت مؤسسۀ نقاشان سلطنتی انگلستان پذیرفته شد. او نخستین ایرانی  ای است كه به ‏این موفقیت نایل شده است.‏

 

Click to enlargeClick to enlarge
ادمان آیوازیان، کلیسای شهر گوریسادمان آیوازیان، دیر تاتو

 

در 1380ش/2001م آیوازیان، نمایشگاه وسیعی، به مناسبت هزار و هفتصدمین سال پذیرش مسیحیت به منزلۀ دین ‏رسمی در ارمنستان، با نام گنج  هایی از كشتی[13]در كتابخانۀ ملی انگلستان، بر پا ساخت. این نمایشگاه، كه فرزندان ‏آیوازیان یک سال تمام برای تدارک آن به وی کمک می  کردند، به نحوی شایان هنر مسیحی ارمنیان را به بازدید كنندگان ‏می  شناساند. نمایشگاه

Click to enlarge
ادمان آیوازیان، کومیتاس، 1987م

 مذکور به دست رابین كوك، وزیر امور خارجۀ وقت انگلستان، افتتاح شد و در مراسم افتتاح آن ‏وزیر فرهنگ جمهوری ارمنستان نیز حضور داشت. بنابه اظهارات كتابخانۀ ملی انگلستان این نمایشگاه، که گارِگین ‏دوم (رهبر مذهبی ارامنۀ جهان) و بنیاد آلكس مانوكیان آن را سرپرستی می  کردند، از لحاظ وسعت و تعداد ‏بازدیدكنندگان از موفق  ترین نمایشگاه  های سال  های اخیر در این کتابخانه بوده است. ‏

آیـوازیان همـچنین تعـدادی از تابلـوهای خود را به كومیتاس،[14] روحانی و آهنگ  ساز نامدار ارمنی، هدیه کرده که او ‏را مقدس می  نامد. اول بار آربی اُوانسیان، كارگردان سینما و تئاتر، کومیتاس را با این نام ملقب ساخت و پس از او ‏ادمان بود که او را مقدس نامید و تصمیم به اهدای تابلوهایش به او گرفت.‏ ‏

او همچنین در صد و چهلمین سال تولد این آهنگ  ساز نابغه و در جشنوارۀ ارمنی، در مونكـتون كانـادا، كه از 26 ‏نوامـبر 2009م به مدت چهار روز با محوریت موسیقی كومیتاس برگزار شد، چهارده اثر از تابلوهای خود را، که به ‏کومیتاس تقدیم کرده بود، بار دیگر در ابعاد 200‏×‏100 سانتی  متر بازآفرینی کرد. این آثار را گالری هنری لوئیز و ‏روبن كوهن به مدت چهار روز در دانشگاه مونکتون در معرض دید عموم قرار داد که مورد استقبال فراوان ‏بازدیدکنندگان قرار گرفت. ‏

آثار این هنرمند در حال حاضر در موزۀ سنت لازار ونیز، موزۀ آرام خاچاطوریان در ایروان، موزۀ ملی مركز تاریخی ‏عبدالعزیز در ریاض، موزۀ آیوازووسكی كریمه، موزۀ معاصر ایروان، شركت نوتروپ امریكا، شركت نفت تهران، مجموعه  های شخصی در عربستان سعودی، عمان، بوستون، سالستبوری لندن، همچنین در فرودگاه جده و فهد (نقاشی  های دیواری ‏و طراحی داخلی) و كلیسای سركیس مقدس تهران و کلیساهای ارمنیان آبادان، اهواز و نارمك و نقاشی  های دیواری، ‏نگهداری می  شود.‏

 

Click to enlarge
پردۀ شام آخر، اثر ادمان آیوازیان، در کلیسای سرکیس مقدس تهران

 

نمایشگاه ها‏

آیوازیان نخستین بار در 1327ش/1948م در مسابقۀ بین  المللی جوانان شرکت کرد و از آن پس در نمایشگاه  های ‏گوناگونی در تهران مانند نمایشگاه های ‏انجمن فرهنگی مشاكویت، خانۀ فرهنگی شوروی، كلوپ مهرگان، قصر ابیض، انجمن ایران و امریكا، دوسالانۀ ‏تهران، كلوب گارون و موزۀ هنرهای معاصر تهران و نمایشگاه  هایی در خارج از کشور مانند نمایشگاه  های سالن گیلدهال لندن، سیمفروپُل كریمه، هنرمندان امریكایی ارمنی در بوستون، گالری مال لندن (دو بار) و ‏هلینگ سنتر لندن آثار خود را به نمایش گذاشت. ‏

او همچنین در انجمن ایران و امریكا در تهران (دو بار)، سالن گُلبنگیان در لندن، ایروان، گالری روشان، موزۀ ‏یادبود عبدالعزیز، موزۀ ملی ریاض و كتابخانۀ انگلستان (به مناسبت پذیرش مسیحیت در ارمنستان در 1700 سال ‏پیش) نمایشگاه  هایی انفرادی برگزار کرده است.‏

جوایـز

• جایزۀ مسابقۀ بین  المللی جوانان

• اولین جایزۀ هنرمندان معاصر ایران

• جایزۀ اولین مسابقۀ سالانۀ وزارت فرهنگ

• جایزۀ جرج گریم در نمایشگاه مؤسسۀ نقاشان سلطنتی انگلستان(ROI)‏ در لندن ‏

• جایزۀ اول بنیاد وینزور و نیوتون.

آیوازیان در حال حاضر در لندن اقامت دارد و همچنان به خلق آثار جدید و شرکت در نمایشگاه  های گوناگون مشغول است.  ‏

 

پی‌نوشت‌ها:

1- Repin‎ ‎

2- Surikov ‎ ‎ 

3- Levitan

4- Georg Bashinjaghian (1857 - 1925)‎ ‎

نقاش کلاسیک ارمنی.

5-  Expressionism

6- Hovannes Toumanian (1869 - 1923)

شاعر ملی ارمنی‏.

7- آلیک (3اگوست 1997)، ص4.

8- Tatev

دیر و كلیسایی قرون وسطایی در مناطق كوهستانی جنوب جمهوری ارمنستان.

9-Hovhannavank‏‏

دیر و كلیسایی قرون وسطایی در مناطق كوهستانی جنوب جمهوری ارمنستان. ‏

10- Goris

شهری قدیمی در كوهستان  های جنوب جمهوری ارمنستان.

11- ROI 

12- Winsor & Newton 

13- Treasures from the Arc  

14- سوقومون سوقومونیان (1869 ـ 1935م)، موسیقی  دان، آهنگ  ساز، پژوهشگر، آوازه  خوان، رهبر دستۀ كر و پایه  گذار مکتب ملی موسیقی  شناسی ارمنی. ‏او توانست نت  نویسی ارمنی (بدون پنج خط حامل) بسیاری از آوازها و تم  های عامیانه و ملودی  های مذهبی را، كه فقط به صورت شفاهی حفظ شده ‏بود، نجات دهد و با حك و اصلاح آنها ارزش موسیقایی آنها را ارتقا بخشد. ‏ 




نقل مطالب فصلنامۀ پیمان تنها پس از هماهنگی با مسئولان فصلنامه، با ذکر کامل منبع (به صورت لینک کامل و ذکر نام مؤلف) و بدون هرگونه دخل و تصرف میسر است.
Copyright © 2008-2014 Payman Cultural Quarterly Journal | Design and Developed by Narek Hartunian & Narbeh Bedrosian
تعداد بازدید: 2071