نشانی: تهران، خیابان استاد مطهری، خیابان فجر (جم سابق)، کوچه نظری، پلاک 4
کدپستی: 48161-15887
تلفن: 88814288
دورنگار: 88841448
پست الکترونیک:
info@paymanonline.com
نقل مطالب فصلنامۀ پیمان تنها پس از هماهنگی با مسئولان فصلنامه، با ذکر کامل منبع (به صورت لینک کامل و ذکر نام مؤلف) و بدون هرگونه دخل و تصرف میسر است.

ســرمقــاله


ســرمقــاله

قوم  ‎ارمن  از  همان  روز  نخست  پذیرش  مسیحیت  به  ‎منزلۀ  دین  رسمی،  ‎مذهب  مرسلی[1]  ارتدکس[2]  را  برگزید،  ‎آداب  زندگی  خود  را  بر  آن  منطبق  ساخت  و  ‎فرهنگ  کهن  خود  را  با  آن  پیوند  زد  آنچنان  که  پس  از  گذشت  سده  ها  جوامع  ‎ارمنی  ‎پراکنده  ‎در  ‎چهار  ‎گوشۀ  ‎جهان،  ‎همچنان  دل  در  گرو  این  آیین  دارند. 

از  ‎این  رو،  ‎‎در  ‎طی  ‎هفده  ‎قرن  گذشته  ‎تا  ‎به  ‎امروز  همۀ  ‎132  ‎جاثلیق  ‎كلیسای  ‎مرسلی  ‎ارمنیان[3]  بر  ‎استحكام  ‎رابطۀ  ‎ناگسستنی  ‎مذهب  ‎و  ‎فرهنگ  ‎این  قوم  تأکید  داشته  و  ‎حامی  ‎فرهیختگان  ‎ارمنستان  ‎و  ‎دیاسپورای[4]  ارمنی‎‎  ‎و  ‎مشوق  ‎همۀ  ‎کسانی  بوده  اند  که  دستی  در  ‎فرهنگ  ‎ارمن  ‎داشته اند.

ما  نیز  در  ‎جشن  ‎پاییزۀ  ‎فرهنگ  ‎ارمنیان،  ‎با  ‎یادآوری  ‎نام  ‎تنها  ‎تنی  ‎چند  از  ‎پرچم  داران  ‎روحانی  ‎فرهنگ  ‎ارمن  ‎در  ‎چارچوب  ‎تنگ  ‎این  ‎سرمقاله،  ‎می کوشیم  تا  هم  ‎ادای  ‎دینی  ‎‎به  ‎هویت  ‎مذهبی  ‎و  ‎شخصیت  ‎فرهنگی  ‎قوم  ‎ارمنی  کرده  باشیم  ‎و  ‎هم،  ‎این  ‎مجال  ‎را  ‎فرصتی  ‎گران بها  بیابیم  برای  ‎تقویت  ‎انگیزه های  ‎خود  ‎در  ‎راه  ‎نیل  ‎به  ‎اهداف  ‎فرهنگی مان.

بانگرشی  ‎بر  واقعیت های  تاریخی  و  ویژگی  های  ملی  قوم  با   فرهنگ  ولی  محروم  از  حاکمیت  ‏ارمنی[5] ‎شاید  ‎‎ارمنیان  را  بتوان  از  جملۀ  ‎مردمانی  دانست  ‎كه‎‎  ‎هم  ‎نام  «‎‎امت»  و  ‎هم  ‎نام  ‏«ملت»  ‎بر  ‎اجتماع  ‎آنان  قابل  اطلاق  باشد.  این  امر  ‎صرفاً  ‎به  ‎خاطر  ‎عنصر  ‎مشترك  ‎‏فرهنگ  ‎در  بین  آنان  است  كه  ‎‎  ‎تار  ‎و‎‎  ‎پود  ‎هویت  ‎و  شخصیت  ‎قوم  ‎ارمن  ‎بر  مبنای  آن  تنیده  شده  است.

واژۀ‎‎‏ «ملت»  ‎همواره  با  ‎عنصر  ‎سرزمین  ‎پدری  ‎و  ‎قلمرو  ‎جغرافیایی  ‎خاص  ‎آن  ‎همراه  بوده  و  ‎تنها  ‎در  ‎جوار  این  قلمرو  معنا  ‎و  ‎مفهوم  ‎پیدا  ‎كرده  ‎و  ‎در  ‎عرف  ‎حقوق  ‎داخلی  ‎و  ‎خارجی  ‎به  ‎رسمیت  ‎شناخته  ‎شده  ‎است‎‎،  در  ‎حالیكه  ‎واژۀ  «امت»  صرفاً  ‎با  ‎عناصر  ‎عقیدتی  ‎و  ‎آرمانی  ‎پیوند  ‎خورده  ‎و  ‎بدون  ‎توجه  ‎به  ‎مرز  ‎سرزمین  ها  ‎و  ‎تفاوت های  ‎نژادی،  ‎زبانی،  ‎ملی  ‎و  ‎فرهنگی  ‎شكل  ‎گرفته  ‎و  هرگونه  مرزبندی  ‎جغرافیایی  ‎را  ‎به  ‎كناری  ‎مینهد.  آحاد  ‎چنین  جامعه ای  ‎هم  ‎ویژگی  های  خاص  جامعه  را  ‎اقتباس  می کنند،  ‎خود  ‎را  ‎با  ‎آن  ‎تطبیق  ‎می دهند  ‎و  ‎در  ‎قبال  ‎آن  ‎تعهداتى  ‎را  ‎بر  ‎عهده  ‎می گیرند.

مفهوم  «‎‎‏فرهنگ»  را  ‎به  سبب  گستردگی  ‎‎طیف  عناصر  تشکیل  دهندۀ  آن  ‎نمی توان  ‎به  ‎آسانی  ‎تعریف  ‎كرد.  از  ‎نظر  ‎ادوارد  ‎بیتایلر[6]،‎‎  مردم  شناس  ‎بزرگ  ‎انگلیسی،  ‎فرهنگ  ‎ملغمۀ  ‎پیچیده  اى  ‎از  ‎تجمیع  ‎علوم  ‎و  ‎دانش ها،  ‎اعتقادات،  ‎هنرها،  ‎افکار  ‎و  ‎عقاید،  ‎صنایع،  ‎فنآوری  ها،  ‎اخلاق،  ‎قوانین،  ‎عادات،  ‎آداب  ‎و  ‎رسوم  ‎و  ‎رفتار  ‎  ‎است  که  ‎هر  ‎عضوی  ‎از  ‎جامعه  ‎آن  ‎را  ‎از  ‎جامعۀ  ‎خود  ‎اقتباس  ‎می كند،  ‎خود  ‎را  ‎با  ‎آن  ‎تطبیق  ‎می دهد  ‎و  ‎در  ‎قبال  ‎آن  ‎تعهداتى  ‎را  ‎بر  ‎عهده  ‎می گیرد.

تعریف  ‎دقیق  ‎رابطۀ  ‎فرهنگ  ‎با  ‎دین  ‎و  ‎مذهب  ‎از  ‎دیگر  ‎دغدغه های  فکری  جامعه‎‎شناسان  ‎است.  اگر  ‎فرهنگ  ‎را  ‎در  ‎برگیرندۀ  ‎اعتقادات،  ‎ارزش  ها،  ‎اخلاق،  ‎رفتارهاى  ‎متأثر  ‎از  ‎این  ‎سه  ‎و  ‎همچنین،  ‎آداب  ‎و  ‎رسوم  ‎عرف  ‎یک  ‎جامعه  ‎بدانیم،  ‎می توان  ‎آن  ‎را  دربرگیرندۀ  ‎باورهاى  ‎قلبى  ‎دینی  ‎و  ‎غیر  ‎دینى  ‎و  همچنین  رفتارها  ‎و  ‎آداب  ‎و  ‎رسوم  ‎دینى  ‎و  ‎غیردینى  ‎دانست  ‎و  ‎دین  ‎را  ‎جزئی  ‎از  ‎فرهنگ  ‎قلمداد  ‎کرد.  از  ‎سویی  ‏دیگر،  اگر  ‎آداب  ‎و  ‎رسوم  ‎را  ‎شالودۀ  ‎اصلی  ‎فرهنگ  ‎و  ‎صرفاً  ‎ظاهر  ‎رفتارها  ‎را،  ‎بدون  ‎در  ‎نظر  ‎گرفتن  ‎پایه هاى  ‎اعتقادى  ‎آن  ،معرف  ‎فرهنگ  ‎یك  ‎جامعه  ‎بدانیم،  ‎رابطۀ  ‎دین  ‎با  ‎فرهنگ  ‎شبیه  ‎دو  ‎مجموعه اى  ‎خواهد  ‎بود  ‎که  ‎تنها  ‎در  برخی  موارد  با  ‎یکدیگر  ‎مشترک  ‎هستند،  ‎نه  ‎دین  ‎به  طور  ‎کامل  جزئی  ‎از  ‎فرهنگ  ‎محسوب  ‎می شود  ‎و  ‎نه  ‎فرهنگ  ‎زیر  ‎مجموعه اى  ‎از  ‎دین  به  حساب  می آید.

در  ‎راستای  ‎تعریف  رابطۀ  بین  اعتقادات  و  فرهنگ،  ‎شاید  با  گذشتن  از    ‎تفسیر  دشوار  ‎مفهوم  ‎دین  ‎و  ‎به  جای  آن  درک  ‎مفهوم  ‎ملموس تر  ‎مذهب  ‎و  ‎پذیرش  ‎فرهنگ  ‎در  ‎مقام  ‎عاملى  ‎که  ‎به  ‎زندگى  ‎‎مادی  و  معنوی  انسان  ‎معنا  ‎و  ‎جهت  ‎مى  بخشد،  ‎بتوانیم  ‎به  ‎ساده ترین  ‎نتیجۀ  ‎ممكن  دست  ‎یابیم‎ كه  ‎همانا  ‎انطباق  ‎فرهنگ  ‎و  ‎مذهب  ‎است  ‎‎.

سهل تر  ‎از  ‎بررسی  ‎رابطۀ  ‎مذهب  ‎و  ‎فرهنگ  ‎در  ‎ابعاد  ‎كلی  ‎آن،  ‎لمس  ‎هدف دار  ‎رابطۀ  ‎استثنایی  ‎بین  ‎مذهب  ‎و  ‎فرهنگ  ‎قوم  ‎ارمن  ‎است  ‎كه  ‎به  ‎مناسبت  ‎فرا  ‎رسیدن  ‎پاییز  ‎طلایی  ‎و  ‎جشن  ‎سالانۀ  ‎فرهنگ  ‎ارمنیان  ‎در  ‎سرمقالۀ  ‎این  ‎شماره  ‎موضوعیت  ‎یافته.

قوم  ‎ارمن  ‎بنا  ‎بر  ‎وضعیت  ‎جغراسیاسی  ‎مرز  ‎و  ‎بوم  خود  ‎از  ‎دیرباز  ‎با  ‎موضوع  دیاسپورای  ‎ارمنیان  ‎مواجه  ‎بوده  و  گاه  نیز  آحاد  آن  به  دیگر  مذاهب  آیین  مسیحیت  ‎گرویده  ‎و  ‎در  مقاطعی  از  ‎تاریخ،  به  ‎تابعیت  ‎کشور  های  ‎دیگر  ‎در  آمده اند.  با  این  حال،  ‎پیشوایان  ‎كلیسای  ‎ارمنی  هیچ    گاه  ‎تمایزی  ‎بین  ‎فرزندان  ‎فرهیختۀ  ‎خود  ‎قائل  ‎نبوده اند.

سرنوشت  و  سرگذشت  ‎فرهیختگان  ‎نامداری  ‎كه  ‎نامشان  ‎را  ‎در  ادامه  خواهیم  آورد  ‎به  ‎صراحت  از‏عاملیت  ‎‎موفق‎‎  فرهنگ  ‏‎‎در‎‎دین  و  تأثیرات  انکار ناپذیر  دین  در  ‏فرهنگ  حکایت  دارند‏.

ابداع کنندۀ  الفبای  ارمنی،  نخستین  مترجم  انجیل  مقدس  به  زبان  ارمنی  و  ‎‎آغازگر‏  جنبش  ‏روشنگری ارمنیان؛  ‎پدر  ‎موسیقی  ‎اصیل  ‎ارمن؛  ‎پدر  ‎تاریخ  ‎قوم  ‎ارمن؛  ‎و  ‎عارف،  ‎شاعر  ‎و  ‎نغمه  ‎سرای  ‎سنتی  ‎ارمن  ‎چهار  ‎شخصیتی  ‎بوده اند  ‎كه  ‎دو  عامل  مذهب  ‎و  ‎فرهنگ  ‎  ‎در  ‎ذهن  آنان  بر  یکدیگر  ‎منطبق  بوده  و  ‎هریك  ‎سرچشمه  ‎در  ‎دیگری  ‎داشته  ‎است.

حروف  ‎‎الفبای  ‎‎زبان  ‎‎ارمنی  شانزده ‎‎قرن‎‎  پیش  به  همت‎‎‎  ‎مسروپ  ‎ماشتوتس  ‎مقدس[7]  و  ‎همراه  وی جاثلیق  ساهاك ‎‎پارتِو[8]،‎‎  دو  ‎تن  ‎از  ‎روحانیان  ‎فرهیخته  ‎و  ‎میهن    پرست  ‎كلیسای  ‎مرسلی،  ‎در  ‎برهه ای  ‎از  ‎زمان  ‎ابداع  ‎شد  ‎كه  ‎ارمنستان  ‎از  ‎نظر  ‎سیاسی  ‎میان  ‎دو  ‎کشور  ‎قدرتمند  ‎آن  ‎زمان،  ‎یعنی  ‎ایران  ‎و  ‎روم ، تقسیم  ‎شده  ‎بود  و  ‎ارزش های  ‎ملی،  ‎قومی  ‎و  ‎فرهنگی  ‎ساکنان  ‎آن  ‎در  ‎آستانۀ  ‎ویرانی  ‎و  ‎نابودی  ‎قرار  ‎داشت.  با  ‎ابداع  ‎حروف  ‎الفبا  ‎جنبش  ‎عظیمی  ‎در  ‎فرهنگ  ‎ارمنیان  ‎آغاز  ‎شد  و  ‎کتاب های  ‎مقدس  ‎عهد  ‎عتیق  ‎و  ‎عهد  ‎جدید  ‎و  ‎دیگر  ‎متون  ‎دینی،  ‎علمی  ‎و  ‎فلسفی  ‎به  ‎زبان  ‎ارمنی  ‎ترجمه  ‎شد  ‎تا  ‎قرن  ‎پنجم  ‎میلادی  ‎به  ‎سدۀ  ‎طلایی  ‎فرهنگ  ‎ارمنی  ‎شهرت  ‎یابد  و  مسروپ  ‎ماشتوتس،  ‎به  ‎پاس  ‎خدمات  ‎خود،  ‎در  ‎زمرۀ  قدیسان  ‎کلیسای  ‎ارمنی  ‎جای  ‎گرفت  ‎تا  ‎اولین  ‎رابطۀ  ‎فرهنگ  ‎و  ‎مذهب  ‎در  ‎هویت  ‎ارمنیان  ‎به  ‎منصۀ  ‎ظهور  رسد.‏

موسیقی  ‎ارمنی  ‎نیز  ‎مدیون  ‎نوابغ  ‎روحانی  ‎خود  ‎است.  سوقومون  ‎سوقومونیان  ‎[9]،‎‎ملقب  ‎به  ‎نام  ‎مذهبی  ‎كومیتاس،[10]  ‎كه  ‎از21  ‎سالگی  ‎در  دیر  ‎اجمیادزین[11]  به  ‎جمع  ‎دانش آموختگان  ‎كلیسا  ‎پیوسته  ‎بود،  ‎به  ‎تشویق  پیشوای  دینی  ارمنیان‎‎‎  ‎و  ‎با  ‎تكیه  ‎بر  ‎استعداد  ‎ذاتی  ‎خود  ‎مابقی  ‎عمر  ‎را  ‎در  ‎كسوت  ‎روحانیت  ‎به  ‎تعالی  ‎موسیقی  ‎ارمنی  ‎اختصاص  ‎داد.

خدمات  ‎بی بدیل  ‎كومیتاس  ‎به  ‎موسیقی  ‎سنتی  ‎ارمنی  ‎و  ‎شاراكان ها[12]  یا  ‎موسیقی  ‎مذهبی  ‎ارمنی  ‎نام  وی  ‎را  ‎به  ‎بخشی  ‎جدا  ‎ناشدنی  ‎از  ‎اركان  ‎كلیسای  ‎مرسلی  ‎ارمنی  ‎و  ‎فرهنگ  ‎ارمنی  ‎پیوند  ‎زد.

موسس  خورناتسی،[13]  دین    پژوه،  ‎فیلسوف  ‎و  ‎تاریخ    نگار  و  یكی  ‎از  ‎شاگردان  ‎مسروپ  ‎ماشتوتس  ‎و  خلیفه  ‎‎ساهاك ‎‎پارتِو،  که  بخش  مهمی  از  دوران  جوانی  و  تحصیلش  را  در  خارج  از  مرزهای  ارمنستان  سپری  کرده  بود،  به  ‎دلیل  ‎خدماتش  ‎در  ‎نگارش  ‎تاریخ  ‎قدیم  ‎ارمنیان  ‎و  ‎ترجمۀ  ‎ادبیات  ‎دنیای  ‎مسیحیت،‎‎  ‎صرفاً  ،به  ‎استناد  ‎خدمات  ‎فرهنگی‎ اش  ‎از  ‎سوی  ‎جاثلیق  ‎گیود[14]،‎‎‎  پیشوای  ‎كلیسای  ‎مرسلی  ‎زمان  ‎خود،  ‎به  ‎مقام  قداستدست  یافت.  اثر  سه  جلدی  تاریخ  ارمنیان  خورناتسی حاوی  جزئیات  ارزشمند  و  کم  نظیری  از  تاریخ  سیاسی،  فرهنگی  و  اجتماعی  قوم  ‏ارمن  و  همسایگان  ارمنستان  از  2492  قبل  از  میلاد  مسیح  تا  438م  است.‏  ارمنیان  ‎موسس  ‎خورناتسی  ‎را  ‎هرودوت[15]  خود  ‎می دانند.

ترانه ها‎‎ی  ‎سایات  ‎نووا،[16]  شاعر  ‎صوفی  ‎مسلك  ‎و  ‎نغمه سرای  ‎ارمنی،  ‎ریشه  ‎در  ‎تركیب  ‎هویت  ‎ادبی  ‎دو  ‎قوم  ‎ارمنی  و  ‎گرجی  ‎ساكن  ‎قفقاز  ‎دارد.  ارمنیان  ‎سایات  ‎نووا  ‎را  ،كه  ‎همسرش  او  ‎را  ‎پدر  ‎استپانوس  ‎خطاب  ‎می كرد،  ‎به  ‎دلیل  ‎همت  ‎و  ‎دانش  ‎تجربی  ‎او  ‎در  ‎بازسازی  ‎تفكر  ‎آریایی  ‎قوم  ‎ارمن  ‎ارج  ‎می  نهند.

سایات  ‎نووا  ‎از47  ‎سالگی  ‎دنیای  ‎موسیقی  ‎را  ‎وداع  ‎گفت  ‎و  ‎به  ‎دنیای  روحانیان  مسیحی  پناه  ‎برد.  او  ‎در  دیر  هاقباد‎‎  درشمال  ارمنستان  ‎و  همچنین،  به  ‎هنگام  ‎اقامت  ‎در  ‎بندر  ‎انزلی  ‎به  ‎رونویسی  ‎قطعاتی  ‎از انجیل  ‎مقدس  ‎و فغان    نامۀ  ‎گرگوار، اثر  عرفانی  و  جاودانۀ  گریگور  ‎ناركاتسی،[17]  از  قدیسان  ‎ارمنی،  ‎پرداخت.  امروزه  پس  ‎از  گذشت  ‎سه  ‎قرن  ‎از  ‎روزگار  ‎سایات نووا،  ‎كمتر  ‎‎ارمنی ای  ‎را  ‎می توان  ‎یافت  ‎كه  ‎یاد  ‎او  ‎و  ‎عرفان  ‎شاعرانۀ  ‎او  ‎را  ‎در  ‎قلب  ‎خود  ‎جای  ‎نداده  ‎باشد.

 

سالگرد  ‎فرهنگ  ‎ارمنیان،  ‎یاد  ‎فرهیختگانی  ‎كه  ‎بهار  ‎فرهنگ  ‎را  ‎به  ‎امت  ‎و  ‎ملت  ‎ارمنی  ‎تقدیم  ‎كردند  ‎و  ‎یاد  ‏132  پیشوای  کلیسای  مرسلی  ‎ارمنی  را  ‎گرامی  ‎می  داریم.   

 

پی‌نوشت‌ها:

1-کلیسای  ‎مرسلیحواریون) در  301  م  ‎بر  اساس  رساله های  دو  ‎تن  از  حواریون  حضرت  مسیح،  که  برای  تبلیغ  مسیحیت  به  ارمنستان  ‏آمده  بودند،  شکل  ‎گرفت.    

2-بنیادگرا           

3-پس  از  گریگور  روشنگر،  اولین  جاثلیق  کلیسای  مرسلی  ارمنی  (302  -  325م)،  در  طی  هفده  قرن  تا  رهبریت  جاثلیق  گارگین  دوم  (1999م  ـ  تاکنون)،  یکصد  و  ‏سی  پیشوای  دیگر،  به  تسلسل،  رهبری  کلیسای  ارمنی  را  بر  عهده  داشته  اند.‏  

4- Diaspora

برگرفته  ‎از  زبان  یونانی  به  معنا  پراکندگی.  ارمنیان  ‎بنا  به  دلایل  جغراسیاسی  از  گذشته های  دور  در  چهار  ‎گوشۀ  جهان  پراکنده  بوده اند.

5-ارمنستان  در  ‎قرن  یازدهم  میلادی  استقلال  خود  را  ‎از دست  داد  و  برای  قرنها  تحت  فرمان  قدرت  های  ‎بلا  منازع  منطقه  اداره  می ‏شد.  در  حال  حاضر،  25  سال  است  که  این  کشور  به  استقلال  دست  یافته.

6-Edward  B.  Tylor

7- Saint  Mesrop  Mashtots  (361  -  440)

8- Saint  Sahak  Partev  (354  -439)

پنجمین  ‎خلیفۀ  ‎‏  کلیسای  ‎مرسلی  ‎ارمنی.

9- Soghomon  Soghomonian

10- Komitas

سوقومون  در1894  ‎م  در25سالگی  ‎به  ‎رسم  ‎کلیسای  ‎مرسلی  ‎ارمنی  ‎نام  ‎مذهبی  مستعار  ‎كومیتاس را  ‎بر  ‎خود  ‎نهاد  ‎تا  ‎در  ‎زمرۀ  ‎روحانیان  ‎كلیسا  ‎قرار  ‎گیرد.

11-مقر  خلیفه    گری  کلیسای  مرسلی  ارمنیان  جهان  که  در  303  م  در  ارمنستان  تأسیس  شد.‏     

12-موسیقی  ‎مذهبی  ‎كلیسای  ‎مرسلی  ‎ارمنی  ‎در  ‎قرون  ‎وسطا  ‎كه  ‎بر  ‎اساس  ‎محتوای  ‎انجیل ها  ‎سروده  ‎شده  است.

13- Movses  Khorenatsi  (410  -  490)

تاریخ  ‎نگار  ‎ارمنی.

14- Gyut  (461  -  471)

15- Herodotus  (484  -  425  BC)

نخستین  ‎تاریخ  ‎نگار  ‎یونان  ‎باستان.

16- Sayat  Nova  (1722  -  1795)

هاروتین  ‎یا  ‎آروتین  ‎سایادیان  ‎ملقب  ‎به  ‎سایات  نووا.

17- Grigor  Narekatsi

وی  بزرگ  ترین  ‎و  ‎سرشناس  ترین  ‎نمایندۀ  ‎ادبیات  ‎عرفانی  ـ  مذهبی  ‎این  ‎دوران  ‎است  ‎که  ‎در  ‎کنار  ‎آثار  ‎مذهبی  ‎متعدد  ‎اثر  ‎معروف  فغان  نامه  ‎‎یا  ‎به  ‎زبان  ‎عامیانه  نارِک  ‎را  ‎آفرید،  اثری  ‎که  ‎طی  ‎سده های  ‎متمادی  ‎کتاب  ‎محبوب  ‎و  ‎مقدس  ‎ارمنیان  ‎بوده  ‎استبراساس  ‎یادداشت  ‎پایان ‎کتاب  ‎‎فغان  نامه  ‎تاریخ  ‎نگارش  ‎آن  ‎بین  ‎سال  های  ‎‏1000‏  ‎تا  ‎‏1003‏  ‎میلادی  ‎است. 




نقل مطالب فصلنامۀ پیمان تنها پس از هماهنگی با مسئولان فصلنامه، با ذکر کامل منبع (به صورت لینک کامل و ذکر نام مؤلف) و بدون هرگونه دخل و تصرف میسر است.
Copyright © 2008-2014 Payman Cultural Quarterly Journal | Design and Developed by Narek Hartunian & Narbeh Bedrosian
تعداد بازدید: 48670