نشانی: تهران، خیابان استاد مطهری، خیابان فجر (جم سابق)، کوچه نظری، پلاک 4
کدپستی: 48161-15887
تلفن: 88814288
دورنگار: 88841448
پست الکترونیک:
info@paymanonline.com
نقل مطالب فصلنامۀ پیمان تنها پس از هماهنگی با مسئولان فصلنامه، با ذکر کامل منبع (به صورت لینک کامل و ذکر نام مؤلف) و بدون هرگونه دخل و تصرف میسر است.

دانشنامه های نژادکشی و مسئــلۀ ارمنــــیان[1]

نویسنده: آلان وایتهورن[2]
مترجم: لوسینه مارکاریان

ریشۀ دو مفهوم اصلی حقوق بشر، یعنی «جنایت علیه بشریت» و «نژادکشی»، را باید در واکنش به تبعید دستهجمعی و کشتار ارمنیان به دست ترکان جوان در امپراتوری عثمانی در پی جنگ جهانی اول جست و جو کرد.

در پی دستگیری دستهجمعی صدها تن از شخصیتهای سیاسی، مذهبی و نمایندگان و رهبران ملت ارمنی در24 آوریل 1915م، در قسطنطنیه، تبعید و کشتار آنها و متعاقب آن کشتار انبوهی دیگر از شهروندان ارمنی قدرتهای اتحاد مثلث متشکل از انگلستان، فرانسه و روسیه در 24 مه 1915م هشدار دادند که دولت دیکتاتوری ترکهای جوان بابت کشتارها و جرائم جدید ترکیه علیه بشریت و تمدن پاسخگو خواهد بود.

در 1921م، سوقومون تهلیریان[3] به جرم قتل طلعت پاشا، از زمامداران اصلی ترکهای جوان و مسئول تبعید و کشتار ارمنیان، در آلمان محاکمه شد. رافائل لمکین،[4] دانشجوی جوان لهستانی، که بعدها شغل وکالت را برگزید، در پی پاسخ این پرسش بود که چرا قوانین داخلی برای مجازات قتل یک نفر وجود دارد اما هیچ قانونی در سطح بینالملل برای مجازات آنهایی که اقدام به کشتار میلیونها انسان میکنند وجود ندارد.

در دهۀ 1930م، لمکین دو مفهوم «وندالیسم»[5]و «بارباریسم»[6]را برای ارجاع به چنین جرایمی پیشنهاد کرد. وندالیسم به انهدام آثار فرهنگی مربوط میشد و بارباریسم به اعمال خشونت علیه گروههای بیدفاع اشاره داشت. در 1944م، او با ادغام این دو اصطلاح، واژۀ بینالمللی «نژادکشی» را معرفی کرد. نژادکشی هر دو مفهوم قبلی را شامل میشد. این واژۀ جدید به همراه اصطلاح «جنایت علیه بشریت» به دو رکن اصلی قانون بینالملل تبدیل شدند.

معرفی این دو فرایافت مهم حقوقی، یعنی «جنایت علیه بشریت» و «نژادکشی»، محققان و مدعیالعمومها را موظف ساخت تا این قاعدۀ کلی را در موارد خاص به کار برند. با گذشت زمان نیاز به مقایسۀ موارد مختلف تاریخی و معاصر ایجاد شد. از اولین کتابهای تحلیلی و تطبیقی در این زمینه کتاب نژادکشی[7] نوشتۀ اروینگ هورویتز و نژادکشی[8]نوشتۀ لئو کوپر بودند. طولی نکشید رشتۀ مطالعات نژادکشی ایجاد و با بنیانگذاری انجمن بینالمللی مطالعات نژادکشی[9] در 1994م به رسمیت شناخته شد. لیکن، این رشته نیز با مشکلی مأنوس در سیاست تطبیقی مواجه شد. از آنجایی که بیشتر افراد و محققانی که در این زمینه پژوهش میکردند فاقد اطلاعات تخصصی جهانشمول و کامل درمورد مسئلۀ نژادکشی بودند و در نتیجه نمیتوانستند بر تمامی جزئیات موضوعات مورد مطالعۀ مرتبط با نژادکشی احاطه داشته باشند نیازی مبرم برای تألیف دانشنامهها و لغتنامههایی در این زمینه به وجود آمد.

در پی آغاز یک طرح ابتکاری نشئت گرفته از دانش عمیق دکتر ایسرائل چارنی،[10] متفکر و فیلسوف نامی و با مدیریت ادبی او نخستین دانشنامۀ نژادکشی[11] در 1999م، با همت مؤسسۀ انتشاراتی ای بی سی ـ سی ال آی او،[12] در کالیفرنیا و در دو جلد به چاپ رسید. با همکاری قابل ملاحظۀ دکتر روبن آدالیان،[13] مدیر موسسۀ ملی ارمنیان در واشنگتن، این دانشنامه شامل 24 مدخل در خصوص نژادکشی ارمنیان و حکومت ترکهای جوان شد. دانشنامه همچنین چندین مدخل موضوعی را دربردارد که در آنها به مورد ارمنیان ارجاع داده شده است. آدالیان پیشگام این حیطه بوده و هفده مدخل در مورد کشتارهای ارمنیان به دست سلطان حمید، آدانا، موسیداغ، حزب ترکهای جوان، وودرو ویلسون،[14] هنری مورگنتاو[15] دارد. سایر نویسندگان برجسته در این حوزه عبارتاند از دکتر واهاگن دادریان (مستندات نژادکشی ارمنیان و دادگاههای نظامی)، [16] راجر اسمیت (انکار نژادکشی ارمنیان)، [17] رابرت ملسون (مطالعۀ تطبیقی نژادکشی ارمنیان و هولوکاست)، [18] ساموئل توتن (فیلمها و ادبیات نژادکشی)، [19] پیتر بالاکیان (اشعار در مورد نژادکشی ارمنیان)، [20] سیبیل میلتون (آرمین تی وگنر) [21] و استیو جاکوبز (رافائل لمکین) [22] که در افزایش بار علمی دانشنامه نقش بسزایی داشتهاند. این دو جلد دانشنامه نه تنها از نخستین آثار در این زمینه محسوب میشوند بلکه تا به امروز نیز سودمند و قابل استفاده هستند. رجوع مکرر پژوهشگران به دانشنامههای نژادکشی، حاکی از محتوای غنی آنها و اهمیت شناخت نژادکشی به مفهوم واقعی است.

در پی انتشار نسخۀ انگلیسی دانشنامۀ نژادکشی در دو جلد نسخۀ فرانسوی آن با عنوان کتاب سیاه بشریت: دانشنامۀ جهانی نژادکشی،[23] با ویرایش ایسرائل چارنی به چاپ رسید.

بیشتر مدخلهای نسخۀ فرانسوی، در زمینۀ نژادکشی ارمنیان و سایر نژادکشیها، با نسخۀ انگلیسی همخوانی دارد اما در چند مورد نکاتی اضافه یا حذف شده لیکن در کل این دو نسخه خدمت فوقالعادهای به پژوهشگران نژادکشی ارمنیان کرده است.

مجموعۀ سه جلدی دانشنامۀ نژادکشی و جنایت علیه بشریت،[24] که دینا شلتون آن را منتشر ساخته، اطلاعات گسترده و جامعتری دربارۀ هولوکاست ارائه کرده و به طور کل به سایر نژادکشیها نیز پرداخته است.

با وجود این، اطلاعرسانی در خصوص نژادکشی ارمنیان در این نسخه (در کمتر از ده مدخل کامل) کمتر از دانشنامههای نژادکشی اولیۀ انگلیسی و فرانسوی است که پیشتر در صفحات کمتر چاپ شده بود.

بهرغم این مسئله، مدخلها به دست افراد برجسته در این حوزه نوشته شده است. این نویسندگان عبارتاند از: واهاگن دادریان (ارمنیان در امپراتوری عثمانی، طلعت)، [25] دنیس پاپازیان (ارمنیان در روسیه و اتحادجماهیر شوروی)، [26] مایکل هاگوپیان (فیلمهای مستند از نژادکشی ارمنیان)، [27] آتم اگویان (فیلمهای نژادکشی ارمنیان) [28] و پیتر بالاکیان (آثار شعری، شامل بخشهایی دربارۀ نژادکشی ارمنیان). [29]

بیشتر مدخلها دربارۀ نژادکشی ارمنیان از دیدگاه هنری نوشته شدهاند نه تاریخی یا جامعهشناسی؛ برای مثال، نطق هنری مورگنتاو پسر در مورد هولوکاست در فهرست وارد شده اما سخنان هنری مورگنتاو پدر دربارۀ نژادکشی ارمنیان ذکر نشده. مدخل مربوط به بنجامین ویتاکر[30] نوشتهای مهم است اما در آن از تلاشهای عظیم دولت ترکیه برای خنثی کردن گزارش ویتاکر به سازمان ملل، که مرجع تاریخی مهمی در نژادکشی ارمنیان محسوب میشود، سخنی به میان نیامده لیکن مدخلی به قلم کریستوفر سیمپسون،[31] مطلبی دربارۀ مبلغ مذهبی مردمگرای و خاورشناس آلمانی، یوهانس لپسیوس[32] و گزارش شجاعانۀ او در مورد کشتار ارمنیان در جنگ جهانی اول را دربر دارد. در هر حال، توجه داشته باشید که بخشی از مدخلهای موضوعی منابعی دربارۀ نژادکشی ارمنیان ارائه کردهاند.

دانشنامۀ جرایم جنگی و نژادکشی،[33] که لزلی هورویتز[34]و کریستوفر کتروود[35] آن را منتشر ساختهاند، نسخهای تک جلدی است که در آن تنها یک مدخل اصلی دربارۀ نژادکشی ارمنیان و ارجاعی جزئی به موضوع جنایت علیه بشریت وجود دارد. این اطلاعرسانیای ناکافی از یکی از بزرگترین نژادکشیهای قرن بیستم بود. به نظر میرسید که اطلاعرسانی دربارۀ نژادکشی ارمنیان در حال کاهش است اما این روند تغییر کرد.

مجموعۀ دو جلدی واژهنامۀ نژادکشی،[36] که به دست ساموئل توتن و پائول بارتراپ[37] (با کمک استیو جاکوبز) نوشته شد، بار دیگر اطلاعاتی جامع از نژادکشی ارمنیان ارائه داده است. اگرچه از هیچ یک از متخصصان نژادکشی ارمنیان در فهرست همکاران نام برده نشده دستکم چهل مدخل دربارۀ نژادکشی ارمنیان و طیف گستردهای از عناوین مربوط به این نژادکشی در آن وجود دارد. مدخلها دربرگیرندۀ موضوعاتی چون جنایتکاران اصلی (عبدالحمید دوم، حزب اتحاد و ترقی،[38]احمد جمال، اسماعیل انور، محمد طلعت و محمد ناظم)، اماکن و حوادث معروف (آدانا، دیرالزور و چهل روز موسی داغ)؛ چهرههای برجستۀ انساندوست (یوهانس لپسیوس؛ ویسکانت جیمز برایس[39] انگلیسی؛ هنری مورگنتاو، سفیر ایالات متحدۀ امریکا در ترکیه؛ و آرمین تی وگنر، پزشک نظامی آلمانی)؛ واکنشهای بینالمللی (گزارش بریتانیا و برایس در مقولۀ «رفتار با ارمنیان در امپراتوری عثمانی»،[40] نقش امریکا در شکلگیری «کمیتۀ قساوت صورت گرفته علیه ارمنیان»[41])؛ فیلمها (آرارات، صداهایی از دریاچه،[42]و ارمنستان: خیانت شده[43])؛ مراکز نژادکشی (مؤسسه موزۀ نژادکشی ارمنیان[44] و مؤسسۀ زوریان[45]) نویسندگانی که نژادکشی ارمنیان را انکار میکنند (برنارد لوییس و جاستین مککارتی[46])؛ پیوندهایی مرتبط با نژادکشیهای صورت گرفته به دست امپراتوری عثمانی (نژادکشی آشوریها و یونانیان پونتیک)؛ و هولوکاست است.

این مجموعه کتابها بسیار خواندنی هستند و خلاصۀ مفیدی دربارۀ نژادکشی ارمنیان ارائه میدهند. ولیکن، برخی از خوانندگان نیاز به نوشتههایی با جزئیات بیشتر دارند که این گونه نوشتهها در حال ارائه شدن هستند.

در عصر اینترنت، ایجاد دانشنامهای آنلاین دربارۀ نژادکشی اجتنابناپذیر است. انتشارات آموزشی امریکایی، ای بی سی ـ سی ال آی او، به تازگی یک پایگاه دادهای بزرگ دربارۀ نژادکشی ایجاد کرده که در درجۀ اول برای دانشآموزان دبیرستانی و معلمان تهیه شده اما برای دانشجویان دانشگاهها و اساتید نیز مفید خواهد بود. این پایگاه دادهای «نژادکشی مدرن: درک دلایل و پیامدها»[47] نام دارد و به صورت اشتراک سالانه در دسترس است. این پایگاه دادهای از سوی هیئت مشاوری متشکل از پائول بارتراپ، استیون جاکوبز و سوزان رانسلبن[48] توسعه یافته. این پایگاه در حال گسترش است و دائماً به روز میشود. در حال حاضر، پایگاه شامل هفت مدخل اصلی دربارۀ نژادکشی ارمنیان (خلاصه، دلایل، پیامدها، جانیان، قربانیان، ناظران و واکنشهای بینالمللی) به قلم آلن وایتهورن است. در این پایگاه دادهای چندین مقاله به قلم نویسندگان مختلف (از جمله کولین تاتز[49] و هنری تریالت[50])دربارۀ شناسایی نژادکشی ارمنیان و همچنین حدود هفتاد مورد موضوعی دیگر وجود دارد. نویسندگان این آثار افرادی چون روبن آدالیان، پائول بارتراپ، زاون خاچاطوریان،[51] رابرت ملسون، خاچیک مورادیان،[52] روبینا پیرومیان،[53] ژرژ شیرینیان،[54] راجر اسمیت و غیره هستند. با این حال و بهرغم آنچه انتظار میرفت، شمار متخصصان نژادکشی ارمنیان، که با این پایگاه همکاری کردهاند، زیاد نیست. علاوهبر مدخلهای دانشنامه و جدول زمانی نژادکشی تعدادی عکس و سند نیز در پایگاه وجود دارد. این پایگاه دادهای شناخت خوبی از نژادکشی ارمنیان به دست میدهد و همچنین، نشانگر آن است که امکان جمعآوری همۀ مدخلها در دانشنامهای مجزا با تمرکز برروی موضوع نژادکشی وجود دارد. متأسفانه، این امر هنوز عملی نشده اما امید آن میرود که تا پیش از 2015 این کار عملی شود.

قابل توجه است که مطالعۀ همۀ دانشنامههای نژادکشی نشان میدهد که نژادکشی ارمنیان مورد تحقیقی مهمی است چراکه همۀ دانشنامهها، از ابتداییترین تا آخرین آنها، شامل مطالبی در خصوص نژادکشی ارمنیان هستند. این مطلب نشانگر آن است که پژوهشگران نژادکشی بر سراین موضوع که تبعید دسته جمعی و کشتار ارمنیان نژادکشی بوده استاتفاقنظر دارند. این مراجع علمی مستندات علمی قابل توجهی هستند که میتوان از آنها برای رد انکار مکرر نژادکشی ارمنیان از سوی دولت ترکیه استفاده کرد. در نتیجه، این دانشنامهها باید از سوی محققان، قضات و شهروندان به منزلۀ مرجع استفاده شوند. دادگاه حقوق بشر اروپا،[55] که به تازگی (17 دسامبر 2013م) تصمیم ناقصی در مورد انکار نژادکشی ارمنیان اتخاذ کرده، میبایست از وجود چنین آثار مهم علمی مرجع، آگاه میبود. اگر این دادگاه به این مراجع توجه میکرد احتمالاً تصمیمی متفاوت اخذ میکرد.

بدون شک، اطلاعرسانی در خصوص نژادکشی ارمنیان در این دانشنامهها یادآور این مهم است که فرصت دولت ترکیه و شهروندان آن برای مواجهه با صفحات تاریک تاریخشان زمان زیادیاست که به سر رسیده

 

منابع:

Alan Whitehorn, «Genocide Encyclopedias and the Armenian Genocide», armenian weekly (26 February 2014).

Dictionary of Genocide.Westport: Greenwood, 2008.

Dinah Shelton, Encyclopedia of Genocide and Crimes Against Humanity (Detroit, Thomson Gale, 2005).

Encyclopedia of War Crimes and Genocide (New York: Facts on File, 2006).

Encyclopedia of Genocide (Santa Barbara: ABC-CLIO, 1999).

Irving Horowitz, Genocide (New Brunswick: Transaction Books, 1976).

Le Livre noir de l’humanite: Encyclopedie mondiale des genocides (Toulouse: Editions Privat, 2001).

Leo Kuper, Genocide (Harmondsworth: Penguin Books, 1981).

 

پی نوشت ها:

1ـ)Alan Whitehorn, «Genocide Encyclopedias and the Armenian Genocide», armenian weekly (26 February 2014.

Alan Whitehorn

استاد ممتاز علوم سیاسی در کالج نظامی سلطنتی کانادا و نویسندۀ چندین کتاب در مورد قتلعام ارمنیان.

3ـSoghomon Tehlirian 

Raphael Lemkin

5ـ vandalism 

barbarism

7ـIrving Horowitz, Genocide (New Brunswick: Transaction Books, 1976)

8ـLeo Kuper, Genocide (Harmondsworth: Penguin Books, 1981)  

9ـInternational Association of Genocide Studies (IAGS)

Israel Charny10ـ

11ـEncyclopedia of Genocide (Santa Barbara: ABC-CLIO, 1999)

12ـAmerican educational publisher ABC-CLIO 

13ـRouben Adalian 

14ـWoodrow Wilson 

Henry Morgenthau15ـ

16ـVahakn Dadrian (Armenian Genocide documentation and courts martial)

17ـRoger Smith (Armenian Genocide denial)

18ـRobert Melson (comparison of the Armenian Genocide and the Holocaust)

19ـSamuel Totten (genocide films and literature)

20ـPeter Balakian (poetry on the Armenian Genocide)  

21ـSybil Milton (Armin T. Wegner)

22ـSteve Jacobs (Raphael Lemkin)

23ـLe Livre noir de l’humanite: Encyclopedie mondiale des genocides (Toulouse: Editions Privat, 2001)  

24ـ[1] .9Dinah Shelton, Encyclopedia of Genocide and Crimes Against Humanity (Detroit: Thomson Gale,

 2005).

25ـVahakn Dadrian (Armenians in the Ottoman Empire, Talat) 

26ـDennis Papazian (Armenians in Russia and the USSR)

27ـMichael Hagopian (Armenian Genocide documentary films) 

28ـAtom Egoyan (Armenian Genocide feature films)

29ـPeter Balakian (poetry, including a section on the Armenian Genocide)

30ـBenjamin Whitaker 

31ـChristopher Simpson 

Johannes Lepsius32ـ

33ـ Encyclopedia of War Crimes and Genocide (New York: Facts on File, 2006) 

34ـLeslie Horvitz   

35ـChristopher Catherwood 

36ـDictionary of Genocide (Westport: Greenwood, 2008)   

37ـPaul Bartrop 

38ـ Committee of Union and Progress (CUP) 

39ـViscount James Bryce 

40ـ«Treatment of the Armenians in the Ottoman Empire»

41ـ«Armenian Atrocities Committee»

Voices from the Lake42ـ

Armenia: The Betrayed43ـ

Armenian Genocide Institute Museum44ـ  

Zoryan Institute45ـ

Justin McCarthy46ـ

47ـ«Modern Genocide: Understanding Causes and Consequences»

48ـ Suzanne Ransleben  

49ـColin Tatz  

Henry Theriault50ـ

51ـZaven Khatchaturian 

52ـKhatchig Mouradian 

Rubina Peroomian53ـ

54ـGeorge Shirinian 

55ـThe European Court of Human Rights  




نقل مطالب فصلنامۀ پیمان تنها پس از هماهنگی با مسئولان فصلنامه، با ذکر کامل منبع (به صورت لینک کامل و ذکر نام مؤلف) و بدون هرگونه دخل و تصرف میسر است.
Copyright © 2008-2014 Payman Cultural Quarterly Journal | Design and Developed by Narek Hartunian & Narbeh Bedrosian
تعداد بازدید: 23072